Table of Contents ***************** Cinelerra CV - Eskuliburua 1 Sarrera 1.1 Cinelerra-ri buruz 1.2 Cinelerraren bi bertsioak 1.3 Eskuliburu honi buruz 1.4 Laguntza lortzea 1.5 Tutoretzak 2 Instalazioa 2.1 Hardwarearen eskakizunak 2.2 Softwarearen eskakizunak 2.3 RPM bat instalatzea 2.4 Cinelerra CV konpilatzea 2.4.1 Konpilazioaren ohiko prozesua 2.4.2 Arazketako ikurrekin konpilatzea 2.5 Cinelerra exekutatzea 2.6 Debian 2.6.1 Debian bitarrak 2.6.2 Debian-en eskakizunak 2.7 Ubuntu 2.8 Gentoo 2.9 Knoppix 2.10 Redhat 2.11 Mandriva 2.12 Slackware 2.13 Suse 2.14 MacOSX 3 Konfigurazioa 3.1 Inguruneko aldagaiak 3.2 Audio-kontrolatzaileak 3.2.1 Soinu-kontrolatzaileen atributu arruntak 3.2.2 OSS 3.2.3 OSS Envy24 3.2.4 Alsa 3.2.5 Esound 3.2.6 Raw 1394 3.2.7 DV 1394 3.2.8 IEC 61883 3.3 Bideo-kontrolatzaileak 3.3.1 Bideo-kontrolatzaileen atributu arruntak 3.3.2 X11 3.3.3 X11-XV 3.3.4 X11-OpenGL 3.3.5 Buz 3.3.6 Raw 1394 bideo-erreprodukzioa 3.3.7 DV 1394 bideo-erreprodukzioa 3.3.8 IEC 61883 bideo-erreprodukzioa 3.4 Erreprodukzioa 3.4.1 Audioaren irteera 3.4.2 Bideoaren irteera 3.5 Grabazioa 3.5.1 Fitxategi-formatua 3.5.2 Audio-sarrera 3.5.3 Bideo-sarrera 3.6 Errendimendua 3.6.1 Atzeko planoan errendatzea 3.6.2 Errendategia 3.7 Interfazea 3.8 Honi buruz leihoa 4 Proiektuaren atributuak 4.1 'Ezarri formatua' leihoa 4.2 Aurrehautaketak 4.3 Audioaren atributuak 4.4 Bideoaren atributuak 5 Fitxategiak kargatzea eta gordetzea 5.1 Onartutako fitxategi-formatua 5.1.1 Quicktime 5.1.2 MPEG-4 audioa 5.1.3 Irudi-sekuentzia 5.1.4 Sekuentzia finkoa 5.1.4.1 Sekuentzia finkoa kargatzea 5.1.4.2 Irudi-finkoen tamaina 5.1.4.3 Open EXR irudiak 5.1.4.4 Kamera digitalen irudi gordinak 5.1.5 AVI 5.1.6 Bideodun MPEG fitxategiak 5.1.7 DVD filmak 5.1.8 MPEG 1 audioa 5.1.9 Ogg Theora/Vorbis 5.1.10 Muntatze-erabakien zerrenda (EDL) 5.2 Fitxategiak kargatzea 5.2.1 Txertatzeko estrategia 5.2.2 Hainbat fitxategi kargatzea 5.2.3 Fitxategiak kargatzea komando-lerrotik 5.2.4 Fitxategiak luzapenaren arabera iragaztea 5.2.5 Beste formatuak kargatzea 5.3 Babeskopia kargatzea 5.4 Fitxategiak gordetzea 5.5 Proiektuak batzea 6 Programaren leihoa 6.1 Programaren leihoan nabigatzea 6.1.1 Bideoaren pistak 6.1.2 Audioaren pistak 6.1.3 Pistan nabigatzea 6.1.4 Pistaren laster-menua 6.1.5 Txertatzeko puntua 6.1.6 Sarrerako/Irteerako puntuak 6.1.7 Etiketak erabiltzea programaren leihoan 6.2 Muntaketa 6.2.1 Atributu-panela 6.2.2 Pistak desplazatzea 6.2.3 Pista panoramikoak 6.2.4 Pistak panoramiko automatikoarekin 6.2.5 Audio-mapaketa estandarra 6.2.6 Pistak ikutzea 6.2.7 Bi pantailako muntaketa 6.2.8 Arrastatu eta jaregin muntaketa 6.2.9 Ebaki eta itsatsi muntaketa 6.2.10 Iraupena aldatzea 7 Konposaketa-leihoa 7.1 Konposaketa-kontrolak 7.1.1 Babestu bideoa 7.1.2 Lupa 7.1.3 Maskara tresna 7.1.4 Kamera 7.1.5 Proiektorea 7.1.6 Mozketa tresna 7.1.7 Kolore-hautatzailea 7.1.8 Tresnaren informazioa 7.1.9 Eskualde seguruen tresna 7.2 Konposatzea 7.2.1 Kamera eta proiektorea 7.2.1.1 Aldi batekoa 7.2.1.2 Konposaketaren proiektorearen kontrolak 7.2.1.3 Konposaketaren kameraren kontrolak 7.2.1.4 Aukeren laster-menua 7.2.1.5 Kameraren eta proiektorea tresnaren leihoa 7.2.2 Maskarak 7.2.3 Mozketa 7.2.4 Eskualde seguruak 7.2.5 Gainjartze moduak 7.2.6 Pisten eta irteeraren tamainak 7.2.6.1 Pistaren tamaina 7.2.6.2 Irteeraren tamaina 8 Ikustailearen leihoa 9 Baliabideen leihoa 9.1 Baliabideetan nabigatzea 10 Soinu bolumenaren leihoa 11 Garraio-kontrolak 12 Denbora-barra 13 Denbora errealeko efektuak 13.1 Denbora errealeko efektu motak 13.2 Denbora errealeko efektuak editatzea 13.3 Denbora errealeko audio-efektuak 13.3.1 Konpresorea 13.3.2 Audio-atzerapena 13.3.3 Zarata kentzea 13.3.4 FFT zarata kentzea 13.3.5 Kendu parasitoak 13.3.6 Eku. parametrikoa 13.3.7 Freeverb 13.3.8 Irabazia 13.3.9 Heroine College 13.3.10 Interpolatu 13.3.11 Alderantzikatu audioa 13.3.12 Zuzeneko audioa 13.3.13 Audioa begiztan 13.3.14 Gainjarri 13.3.15 Garaieraren desplazamendua 13.3.16 Atzekoz aurrera audioa 13.3.17 Soinu-maila 13.3.18 Espektograma 13.3.19 Sintetizadorea 13.3.20 Tiratu denbora 13.4 Denbora errealeko bideo-efektuak 13.4.1 1080-tik 480-ra 13.4.2 Filma zahartzea 13.4.3 Lausotzea 13.4.4 Distira/kontrastea 13.4.5 Filma erretzen 13.4.6 Gako kromatikoa 13.4.7 Gako kromatikoa (ÑSB) 13.4.8 Kolore-balantzea 13.4.9 Dezimala 13.4.10 Desgurutzelarkatu 13.4.11 Bideo-atzerapena 13.4.12 Kendu bideoaren zarata 13.4.13 2. bideoaren zarata kentzea 13.4.14 Gako diferentzia 13.4.15 TB puntuekin 13.4.16 Lagin-murrizketa 13.4.17 Eremuak fotogrametara 13.4.18 Irauli 13.4.19 Fotogramak eremuetara 13.4.20 Izoztu fotograma 13.4.21 Gamma 13.4.22 Gradientea 13.4.23 Histograma 13.4.24 Filma holografikoa 13.4.25 Ñabarduraren saturazioa 13.4.26 Interpolatu bideoa 13.4.27 Interpolatu pixelak 13.4.28 Alderantzikatu Telezinema 13.4.29 Alderantzikatu bideoa 13.4.30 Lausotze lineala 13.4.31 Zuzeneko bideoa 13.4.32 Bideoa begiztan 13.4.33 Mugimendua 13.4.33.1 Mugimenduaren jarraipenaren sekretuak 13.4.33.2 2 urratsetako jarraipena 13.4.33.3 Erabili lausotzea jarraipena hobetzeko 13.4.33.4 Erabili histograma jarraipena hobetzeko 13.4.33.5 Jarraipena ekintzan 13.4.33.6 Egonkortasuna ekintzan 13.4.34 Mugimendu-lausotzea 13.4.35 Olioz pintatzea 13.4.36 Gainjarri bideoa 13.4.37 Perspektiba 13.4.38 Polarra 13.4.39 GBU-601 13.4.40 Lausotze erradiala 13.4.41 Aldatu fotograma-tasa - RT 13.4.42 Atzekoz aurrera bideoa 13.4.43 Biratu 13.4.44 SVG (Inkscape) 13.4.45 Eskala 13.4.46 Aldi baterako hautapenaren batez bestekoa 13.4.47 Enfokatu 13.4.48 Gurutzelarkatze-desplazamendua 13.4.49 Trukatu kanalak 13.4.50 Atalasea 13.4.51 Denboraren batez bestekoa 13.4.52 AurreDenbora 13.4.53 Titulua 13.4.53.1 Letra-tipoak gehitzea 'Titulua' efektuari 13.4.53.2 Titulua eskualde seguruan 13.4.54 Eraldatu 13.4.55 Zorroztasun gabe 13.4.56 Bideoaren esparrua 13.4.56.1 Uhin-formaren esparrua 13.4.56.2 Bektore-esparrua 13.4.57 Uhina 13.4.58 Bihurritu 13.4.59 YUV 13.4.60 Zooma lausotzea 14 Errendatutako efektuak 14.1 Errendatutako audio efektuak 14.1.1 Berriz lagindu 14.2 Errendatutako bideo efektuak 14.2.1 Aldatu fotograma-tasa 15 Ladspa efektuak 16 Trantsizioak 16.1 Trantsizioak erabiltzea 16.2 Disolbatu bideoaren trantsizioak 17 Gako-fotogramak 17.1 Gako-fotograma kurboak 17.1.1 Gako-fotograma kurboetan nabigatzea 17.2 Gako-fotograma txandakariak 17.3 Gako-fotograma automatikoak 17.4 Konposaketako gako-fotogramak 17.5 Gako-fotogramen edizioa 18 Multimediaren kaptura 18.1 Cinelerra-rekin kapturatzea 18.1.1 Cinelerra-ren grabazio-funtzioak 18.1.2 Batch grabazioa 18.1.3 Sintonizatzailearen informazioa editatzea 18.2 dvgrab-ekin kapturatzea 19 Fitxategiak errendatzea 19.1 Fitxategi bakarra errendatzea 19.2 Banandutako fitxategiak errendatzea 19.3 Errendatutako fitxategien txertatzeko estrategia 19.4 Batch-ekin errendatzea 19.5 Errendategiak 19.6 Komando-lerroarekin errendatzea 19.7 Errendatzeko aukerak eta kodeketen argibideak 19.7.1 Quicktime4linux-era errendatzea mencoder erabiliz berkodetzeko 19.7.2 DVDa sortzea 19.7.2.1 mpeg2-ra errendatzea 19.7.2.2 DVD baten menua sortzea 19.7.2.3 DVD bat sortzea 19.7.2.4 DVD bat grabatzea 19.8 Atzeko planoan errendatu 20 Aholkuak 20.1 'Dolby Pro Logic'-era kodetzea 20.2 TB analogikoa garbitzea 20.3 Gurutzelarkatua gainditzea 20.4 Bideoa filmaren itxurarekin 20.5 Behelainoa kentzea 20.6 Mugikorrentzako tonua sortzea 20.7 Tiratu audioa denboran 20.8 Bideoaren pantaila-kapturak 20.9 Errendimendua hobetzea 20.9.1 Trukatzeko diskoa desgaitzea 20.9.2 Handiagotu soinuaren bufferrak 20.9.3 Partekatutako memoria gehiago askatzea 20.9.4 Disko gogorra bizkortzea 20.9.5 Cron desgaitzea 20.9.6 USB saguaren sentikortasuna murriztea 20.9.7 X zerbitzariaren ezarpenak 20.9.8 Fitxategi-sistema bizkortzea 20.9.9 Zoran bideoa hobetzea 20.10 Cinelerra itzultzea 20.10.1 Itzulpen erabilgarriak 20.10.2 Itzulpen bat eguneratzea 20.10.3 Itzulpen berria sortzea 20.11 Irudi finkoen panoramikoak eta zoomak 21 Arazoen ebazpena 21.1 Erroreen berri ematea 21.2 Buz kontrolatzailea krastatuta 21.3 Sarrerako eta irteerako puntuak ezin arrastatu 21.4 Blokeatu da fitxategiak kargatzean 21.5 Sinkronizazioaren galera grabatzean 21.6 Gammaren ostean lausoak ez du funtzionatzen 21.7 Hautapena kopiatzeak/itsasteak ez du funtzionatzen 21.8 Cinelerra askotan kraskatzen da 21.9 Ez da Blond gaia aurkitzen 22 Laster-teklak 22.1 Programaren leihoa 22.1.1 Multimedia editatzea 22.1.2 Etiketak eta sarrerako/irteerako puntuak editatzea 22.1.3 Nabigazioa 22.1.4 Fitxategien eragiketak 22.1.5 Gako-fotogramak editatzea 22.1.6 Pisten kudeaketa 22.1.7 Denbora-lerroko informazioa 22.2 Ikustailea eta konposaketa-leihoak 22.3 Erreprodukzioan nabigatzea 22.4 Grabazioaren leihoa GNU Lizentzia Publiko Orokorra Cinelerra CV - Eskuliburua ************************** 1 Sarrera ********* 1.1 Cinelerra-ri buruz ====================== Urteeran zehar, erabiltzaile batzuk beraien audioa eta bideoa modu eroso batean editatzea nahi zuten, edozein dokumentu idazten den antzera. Cinelerra aplikazioa saiatzen da tresna berarekin bai audioa bai bideoa editatzeko beharrak betetzea. Grabazio, edizio eta erreprodukzio guztiak Cinelerra-rekin kudea daitezke. Argazkiak moldatzeko ere baliagarria izan daiteke. Filmeen arloko erabiltzaileak bi taldetan sailka daitezke: ekoizleak, eduki berria sortu eta fintzeko berriro editatzen dituztenak; eta kontsumitzaileak, edukia eskuratu eta ikustea nahi dutenak. Cinelerra ez dago kontsumitzaileentzako eginda. Cinelerrak ezaugarri asko ditu, hala nola edukia deskonprimitzea, bereizmen altuko edukiak prozesatzea eta konposaketa lanak. Ekoizleek filmen muntaketak sortzeko halako funtzionalitateak behar izaten dituztenez Cinelerra oso konplexua izatera heldu da. Kontsumitzaileentzako badaude beste aplikazio errazagoak: MainActor, Kino edo Moxy beste batzuen artean. 1.2 Cinelerraren bi bertsioak ============================= Cinelerrak bi adar ditu. Adar bat `http://www.heroinewarrior.com' gunean aurki daiteke, eta bestea `http://cvs.cinelerra.org' helbidean. Dokumentazio hau Cinelerra-CV (komunitatearen bertsioa)n murgiltzen da. Cinelerra-ren iturburuko kode ofiziala "Heroine Virtual, Ltd (HV)" enpresak garatzen du. HV-ek bere oinarrizko kodea Cinelerraren komunitatearekin partekatzen du, baina ez du komunitateko garatzaileekin aktiboki parte hartzen. Komunitateak sortutako bertsioari (edo adarrari) Cinelerra CV deitzen zaio. HV-ek Cinelerraren bere kopia propioarekin lan egitea atsegin du, kodea gutxi gorabehera 6 hilabetero argitaratuz. Cinelerra CV proiektuaren helburu nagusiak honakoak dira: HV-ren oinarrizko kodearen funtzionalitatea handitzea eta eduki ditzakeen erroreak konpontzea. Cinelerra CV proiektuko garatzaileek komunitatearen estiloarekin Cinelerra garatzea erabaki zuten, eta bide batez jatorrizko HV kodea sarbidetzea. Beraz, Cinelerra CV-ren kodea argitalpen ofizialaren oso antzekoa da. CVko garatzaileek erroreen adabakiak eta hobekuntzak aplikatzen dituzte (`http://bugs.cinelerra.org') SVN biltegian, baita bateragarritasuna betetzeko adabakiak ere. Programatzaileek noizean behin bidaltzen dituzte adabakiak iturburua. Honela, Cinelerra CV-ek duen funtzionalitate kopurua bertsio ofizialarenak baino gehiago dira. Beste zenbait aplikaziotan gertatzen ez den bezala, HV-ek argitaratutako bertsioa ezin da "egonkorra" bezala kaleratzen. HV-ren Cinelerra kaleratu ondoren akats edo erabil ezin diren funtzionalitate berriak egoten dira. Bertsio berri bat kaleratzen denean, CV-ko kide batek (j6t) HV-ren kodea Cinelerra CV-ren kodearekin batzen du, HV-ren hobekuntzak hartu eta CV-ren kodera bihurtuz (zuriuneak, funtzioak izendatzea, direktorioak izendatzea) HV-ren antzekoagoa izateko inplementazioaren aldaketa arin batzuekin. Batu ondoren, Cinelerra CV-ren azken kaleraketa piska bat desengokorra izan daiteke erabiltzaileek akatsak aurkitu arte. Denboraren poderioz, CV-ko garatzaileek akats hauetatik gehiengo bat finkatzen saiatzen dira. Honela, Cinelerra CV aplikazioa komunitatearen ahalegintzat har daiteke HV-ren bertsioa egonkortzeko saiakera bezala. Arestian aipatu denez, komunitateak hobekuntza berriak gehitzen dizkio HV-ren iturburuari. Kideek garatzaile batek edo besteak egindako inplementazioei buruzko iritziak aipa ditzakete produktua egonkorragoa eta funtzionalitate hobeagoa izateko. Noiz behinka, HV-ek bere iritzia eman izan du CV-ko garatzaileek bidalitako inplementazioei buruz. Hala ere, komunitateak garatutako hobekuntza guztiak ez dira adar nagusian txertatzen; adibidez, YUV kanalizazioan errendatzea. Ohar bat aurreko eztabaidarekin amaitzeko: batzeko prozesua landu aurretik SVN biltegiko bertsioa eskuratzen bada, batze-ondorengo CV-ren bertsioa baino egonkorragoa izango da. Argi ibiltzea komeni da existiten diren proiektuen azalpen-fitxategiekin, edo muntatze-erabakien zerrendekin, gerta bataiteke batutako CV bertsio berriarekin bateragarriak ez izatea. Cinelerraren edozein bertsioren akatsak aurkitzea nahiko erraza da. Hala ere, akats hauek argi eta garbi dokumentatzea eskatzen diegu softwarearen erabiltzaile guztiei komunitateak akats hauek ahalik eta azkarren detektatu eta konpontzeko. Komunitateak interes handia du akatsak ahalik eta azkarren zuzentzeaz. Komunitateak eskertuko lizuke akats bat aurkituz gero, akatsari buruzko txosten bat sortu eta garatzaileei bidaliko bazenie. Gure posta-zerrendara ere harpidetu zaitezke: `http://cvs.cinelerra.org'. 1.3 Eskuliburu honi buruz ========================= Eskuliburu honen edizioa "1.00.EU" da, Cinelerra CV 2.1 bertsiorako. Eskuliburua birbana eta/edo alda dezakezu Software Foundation-ek argitaratutako GNU Lizentzia Publiko Orokorraren 2. bertsioan, edo (nahiago baduzu) beste berriago batean, jasotako baldintzak betez gero. Eskuliburu hau "Secrets of Cinelerra" dokumentuan oinarritua dago, HEROINE VIRTUAL LTD-eko Adam CROSSFIRE-ek idatzitako aurreneko eskuliburu zoragarria. 2003. urtean Alex FERRER-ek eskuliburu horretan oinarritutako Wikia sortu zuen, pantailako kapturak eta gaien azalpen ugari gehituz. Garai hartan, Cinelerra CV-ek ez zuen bere eskuliburu propiorik, eta Cinelerra-ren Community Version buruzko informazioa internet osoan zabalduta zegoen (posta-zerrendak, IRCak, web guneak, wikiak, e.a.). 2006. urtean Nicolas MAUFRAIS-ek "Secrets of Cinelerra" eta Alex FERRER-ren Wikiaren edukia bateratu zituen dokumentuan. Cinelerra-CV dokumentazioaren arduradunak: Ingelesa: Nicolas MAUFRAIS (koordinatzailea) Frantsesa: Jean-Luc COULON Beste laguntzaileak: Alexandre BOURGET, Kevin BROSIUS, Carlos DAVILA, Rafael DINIZ, Pierre DUMUID, Mike EDWARDS, Martin ELLISON, Scott FRASE, Joe FRIEDRICHSEN, Gus Gus, Ben JORDEN, Nathan KIDD, Marcin KOSTUR, Valentina MESSERI, Herman ROBAK, Dana ROGERS, Jim SCOTT, Andraz TORI, Raffaella TRANIELLO. Eskerrak eman nahi diegu GNU proiektuko taldeari, eta bereziki Karl BERRY-ri, (GNU Textinfo tresnaren mantentzaileari) eskuliburu hau sortzean eskainitako laguntzagatik. * Eskuliburuaren iturburua lortzeko, instalatu cogito eta git-core ordenagailuan, eta exekutatu: `cg-clone git://scm.pipapo.org/cinelerra/nicolasm' * Eskuliburu honen edizioan lagun gaitzakezu Cinelerra-CV wikian aldaketak eginez: `http://cvs.cinelerra.org/docs/wiki/doku.php' 1.4 Laguntza lortzea ==================== Laguntza honako lekuetan aurki daiteke: * Berriketa-kanala: #cinelerra kanala Freenode zerbitzarian * Posta-zerrenda: `https://init.linpro.no/mailman/skolelinux.no/listinfo/cinelerra' * CInelerra CV-ren gunea: `http://cvs.cinelerra.org' 1.5 Tutoretzak ============== Interneten eskuragarri dauden tutoretza batzuk: * Cinelerra Tutorial - Getting Started, Rob FISHER `http://www.robfisher.net/video/cinelerra1.html' * Guide d'utilisation de Cinelerra, frantsesez `http://www.funix.org/fr/linux/cinelerra.htm' * Cinelerra video tutorials, iturburukoa `http://www.thesourceshow.org/node/11' Aurreneko tutoretza 6. kapituluan dago - "Pixel-aren itzulera". 2. tutoretza 1. kapituluan dago - "Fitxategi-sistemaren mehatxua". 2 Instalazioa ************* Cinelerraren pakete guztien eduki orokorra da. * Kanpoko hizkuntzara itzultzea - Kokalekua: `/usr/share/locale' * Cinelerra exekutagarria - Kokalekua: `/usr/bin' * Cinelerra plugin-ak - Kokalekua: `/usr/lib/cinelerra' 32 biteko sistemetan eta `/usr/lib64/cinelerra' 64 biteko sistemetan. * soundtest - Soinu-txarteleko buffer-tamaina zehazteko tresna. * mplexlo - MPEG-en oinarrizko korronteak multiplexatzea estandarrekin baino eraginkorragoa (nahiz eta bat etorri ez). * mpeg3cat - MPEG fitxategia sarrera estandarretik irakurtzeko eta irteera estandarrean idazteko tresna. * mpeg3toc, mpeg3cat, mpeg3dump - MPEG fitxategiak indexatzeko eta irakurtzeko tresnak. * mpeg3peek - MPEG fitxategiko fotograma baten desplazamenduko byte-a bistaratzeko tresna. 2.1 Hardwarearen eskakizunak ============================ Cinelerra-k ordenagailuko azpisistema guztiak eskatzen ditu: bideoa irakurtzea, dekodetzea eta erreproduzitzeak sistemaren prozesamendu asko erabiliko dutelako. Honela, Cinelerra-ren errendimendua eta erabilgarritasuna bideo-formatuaren (SVCD, DV, HDV, HD, e.a.) arabera izango da, eta nola ez, ordenagailuaren PUZ, S/I busaren abiadura, bideo eta memoriaren arteko bus-aren arkitekturaren arabera. Hortaz, audioarekin soilik edo bereizmen baxuko bideo-formatuarekin lan egiteko ahalmen gutxiago duten ordenagailuak nahikoak dira. Hala ere, sistema bera larriki motelduko da bereizmen altuagoko formatua erreproduzitzen hastean, DV formatua adibidez. Audioaren efektu eta pista anitzek okertu dezakete arazo hauek. Murriztapen hauek kontutan izanik, Cinelerra exekutatzeko aholku batzuk zerrendatuko dira: * PUZ abiadura Prozesadorearen abiadura gutxienez 500 MHz beharko luke, hortik behera erabilkaitza gerta daiteke. 'Core' bikoitzeko eta SMP motako prozesadoreek Cinelerraren abiadura asko hobetzen dute. * Memoria Bideoarekin lan egitean, memoria librearen kopuru erabilgarri handiak eragiketen abiadura nabarmenki azkartu dezake (trukatzeko erabiltzen den disko gogorra erabili gabe) materiala erosotasunez erabilgarri utziz. Gutxieneko memoriaren tamaina 265 MByte-koa izatea gomendatzen da. Bereizmen altuko bideo-formatutan Cinelerra erabiltzeko memoriaren tamaina 1 Gb edo handiagoa izatea gomendatzen da. * Biltegia Bideoaren edizioak baliabide asko behar ditu sarrera/irteerako eragiketetan. Biltegiaren eskakizunak zure bideo edizioaren beharren araberakoak dira. Pieza luzeak ekoiztea nahi baduzu (konprimitu gabeko edo bereizmena altuagoko formatuan), disko gogor handia (>200Gb) eta azkarra (<10ms) beharko duzu. Adibidez, DV formatuak 3.5 MB segundoko erabiltzen ditu (12 GB orduko). Proiektu txikiagoentzako 1 GB tamainako lekuarekin nahikoa izan dezakezu. RAID0, RAID1+0 edo RAID5 egiturek ere erreprodukzioa azkartu dezakete. * Bideo txartelak 2.1 bertsiotik hasita, Cinelerra aplikazioak hardware bidezko OpenGL bizkortzearen onurak erabil ditzake. Ziurtatu ordenagailuak duen bideo-txartelak OpenGL 2.0 onartzen duela 3D bizkortze-sistemaren onurak eskuratzeko. Jakina da Nvidia hornitzailearen 7 serieak (adib. 7600GS) ongi funtzionatzen dutela. Tamalez, ATI hornitzaileak duen Linux-entzako kontrolatzaileek ez dute erabateko OpenGL 2.0 inplementazioa, hala ere baliteke dokumentu hau irakurtzean ATIren kontrolatzaileak OpenGL 2.0 onartzea eta badazpada begiratu interneten honi buruz. Seinale konposatua zuzenean telebistara edo bideo grabagailu batera bidaltzeko asmoa baduzu, ziurtatu bideo-txartelak onartzen duela. * Pantaila anitzak Xfree86 edo Xorg-en Xinerama funtzionalitatea earbil dezakezu hainbat monitoreekin lan egiteko. Funtzionalitate hau oso eraginkorra da ekoizpena bizkortzeko. * TV-irteera Bideoaren txartelak telebistaren irteera (TV-Out) badu, telebista edo S-Video monitore batekin konekta dezakezu landutako edukia telebista batean ikusteko. * Bideo kapturatzaileak Bideo-kamera analogo bat baduzu, edo bideoa kapturatzea nahi baduzu magnetoskopio zahar batetik, bideo-kapturatzaile bat beharko duzu. Cinelerra-k, Video4Linux bidez, bideo kapturatzaileak onar ditzake. * Firewire Materiala sistemara deskargatzeko biderik azkarrena Firewire konexioa erabiltzea da. Multimediaren edukia CD/DVD batetik (edo beste aurre-kapturako formatutik edo bideo kapturatzaile analogikotik) ez baduzu inportatzen sisteman Firewire konexioa eduki beharko duzu. * DV kamerak Cinelerrarekin erabil daitezkeen mota desberdineko DV kamera ugari daude. Firewire bidez kontekta daitekeen edozein kamera ere baliozkoa da. Bideo kapturatzailearen sistemako parametroak egoki ezarri dituzula ziurtatu zure kamerarekin bat etortzeko. `http://www.linux1394.org' gunean onartutako kamerak zerrendatzen dira. 2.2 Softwarearen eskakizunak ============================ Cinelerra instalatzeko GNU/Linux sistema eguneratua edukitzea komeni da, XFree86 edo Xorg sistemarekin, eta ongi exekutatzen diren audioa kudeatzeko zenbait software. Gainera, honako liburutegiak ere sisteman instalatuta eduki behar dira (zerrenda partziala): * a52dec * dv * faac * ffmpeg * fftw * lame * libavc1394 * libfaad2 * libraw1394 * mjpegtools * OpenEXR * theora * x264 2.3 RPM bat instalatzea ======================= Cinelerra instalatzeko modurik erosoena RPM paketea deskargatzea eta instalatzea da. Instalatzeko erabili honako komandoa: `rpm -U --force --nodeps hvirtual*.rpm' Fedora sisteman. RPM onartzen ez duten sistemetan rpm2cpio izeneko tresna erabil daiteke. Deskargatu Cinelerraren RPM paketea eta `/' direktorioan exekutatu: `rpm2cpio hvirtual*.rpm | cpio -i --make-directories' Honek ez du beti funtzionatzen, sardetutako C liburutegi asko daude, bata bestearekin bateraezina izanik. Hau da arrazoi nagusiena hasieratik konpilatzea gomendatzeko. 2.4 Cinelerra CV konpilatzea ============================ 2.4.1 Konpilazioaren ohiko prozesua ----------------------------------- Cinelerra CV instalatzeko kodearen iturburua deskarga eta konpila dezakezu. Konpilazioa lantzeko Cinelerra CV-ren bertsio eguneratuena erabiltzea komeni da.. 1. Aurrenik lortu Cinelerra CV-ren iturburua SVN biltegitik (170 MB gutxi gorabehera). Exekutatu: `svn checkout svn://svn.skolelinux.org/cinelerra/trunk/hvirtual' Hain eguneratua ez dagoen iturburua eskuratu baduzu, azken bertsiora egunera dezakezu `hvirtual' direktorioan kokatuz eta honako komandoa exekutatuz ('subversion' paketea sisteman instalatuta egon behar du): `svn update' Bertsio zaharragoa lortzea nahi baduzu, exekutatu: `svn checkout -r svn://svn.skolelinux.org/cinelerra/trunk/hvirtual' 2. Joan 'hvirtual' karpetara: `cd hvirtual' 3. Sortu `./configure' fitxategia honakoa exekutatuz: `autoreconf -i --force' 4. Ondoren exekutatu `.configure' fitxategia: `./configure --with-buildinfo=svn/recompile' Erabilgarri dauden aukera guztiak ezagutzeko exekutatu: `./configure --help' 5. Eta exekutatu 'make': `make' 6. Azkenik, instalatu Cinelerra CV: `sudo make install' Oharrak: * SMP ordenagailua: Prozesadore anitzeko (SMP) sistemetan Cinelerra CV konpilatzeko `-j 3' aukera gehitzea gomendatzen dugu, erabilgarri dauden prozesadoreen onurak eskuratzeko. * x86 prozesadoreak soilik: Agian MMX euskarria gaitzea nahiko duzu. Horretarako exekutatu `./configure' komandoa `--enable-mmx' aukerarekin. Hau eginez gero, `--without-pic' aukera ere erabili beharko zenuke, bestela konpilazioak huts egingo baitu. * Pentium-M: Bandera erabilgarri batzuk zerrendatu dira: `./configure --prefix=/usr --enable-x86 --enable-mmx --enable-freetype2 --with-buildinfo=svn/recompile CFLAGS='-O3 -pipe -fomit-frame-pointer -funroll-all-loops -falign-loops=2 -falign-jumps=2 -falign-functions=2 -ffast-math -march=pentium-m -mfpmath=sse,387 -mmmx -msse'' * Hainbat adar instalatzea: Cinelerra CV-ren hainbat adar instalatzea nahi baduzu, sortu `/usr/local_cinelerra' karpeta, eta erabili honako aukerak `./configure' komandoarekin (ordeztu `xxx' konpilatuko den adarraren zenbakiarekin): `--prefix=/usr/local_cinelerra/rxxx --exec-prefix=/usr/local_cinelerra/rxxx --program-suffix=_rxxx' Metodo hau erabiliz Cinelerra instalatzen baduzu, itzulitako `.po' fitxategiak ez dira ongi instalatuko. Joan iturburua dagoen `hvirtual' direktoriora, eta exekutatu: `./configure prefix=/usr' `cd po' `sudo make install' Instalatuta dagoen direktoriotik exekutatu Cinelerra CV: `cd /usr/local_cinelerra/r960' `./cinelerra_r960' * Automake version: Konpilatzeko automake 1.7 behar da, 1.4 bertsioarekin ez baitu funtzionatzen. Autoconf 2.57 ere behar da konpilatzeko. 2.4.2 Arazketako ikurrekin konpilatzea -------------------------------------- Cinelerra CV kraskatzen bada, arazketako ikurrekin konpila dezakezu eta arazketako gdb programaren barruan exekutatu. Gdb tresnarekin bistaratutako informazioak xehetasun gehiago du eta CV bertsioko garatzaileei laguntzen die akatsak azkarrago aurkitzen eta konpontzen. Aurrenik, lortu kodearen iturburua SVN biltegitik. Ondoren exekutatu honako komandoak: `cd hvirtual' `nice -19 autoreconf -i --force' `mkdir ../hvdbg' `cd ../hvdbg' `nice -19 ../hvirtual/configure CXXFLAGS='-O0 -g' CFLAGS='-O0 -g' --with-buildinfo=svn/recompile' `cd quicktime/ffmpeg' `nice -19 make CFLAGS='-O3'' `cd ../..' `nice -19 make' `nice -19 make install' *Note Erroreen berri ematea::, gdb tresnaren barruan Cinelerra exekutatzeari buruz. 2.5 Cinelerra exekutatzea ========================= Cinelerra exekutatzeko modurik errezena `/usr/bin/cinelerra' komandoa exekutatzea da. Komando-lerroko aukerak zerrendatzeko idatzi: `cinelerra -h'. Hurrengo ataletan aukera hauek deskribatzen dira. Komando-lerrotik errendatzeko ikusi *Note Fitxategiak errendatzea::. atala. 2.6 Debian ========== 2.6.1 Debian bitarrak --------------------- Andraz TORI-ek mantentzen ditu Cinelerra CV konpilatzeko arauak Debian Sid adarrean. Sid adarreko .deb pakete bitarrak ere berak konpilatzen ditu. Pakete hauek SVN biltegiko argitalpen ez ofizialetik eskuratutako iturburuekin konpilatuta daude. Debian Sid adarreko paketeak honako gunetan aurki daitezke: * Apt source for i386: `deb http://www.kiberpipa.org/~minmax/cinelerra/builds/sid/ ./' * Apt source for Pentium4 (optimized): `deb http://www.kiberpipa.org/~minmax/cinelerra/builds/pentium4/ ./' * Apt source for Pentium-M (optimized): `deb http://www.kiberpipa.org/~minmax/cinelerra/builds/pentiumm/ ./' * Apt source for AthlonXP (optimized): `deb http://www.kiberpipa.org/~minmax/cinelerra/builds/athlonxp/ ./' * Apt source for Athlon64 (optimized): `deb http://labbs.net/~vale/debian ./' Oharra: Cinelerra-k honako errorea ematen badu: `cinelerra: relocation error: /usr/lib/libavcodec.so.0.4.8: undefined symbol: faacDecOpen' honako komandoa exekutatu supererabiltzaile ('root') gisa: `apt-get install --reinstall libfaad2-0=2.0.0-0.5' 2.6.2 Debian-en eskakizunak --------------------------- Debian banaketa ofizialeko biltegian aurkitzen ez diren zenbait betekizun osatu behar dituzu. Sistemako `/etc/apt/sources.list' fitxategian honako lerroa gehitu (Christian Marillat-en biltegia da): `deb http://www.debian-multimedia.org/ sid main' Zerbitzari-ispilua erabiltzeko Marillat-en gakoa zure gako-sortan gehitu behar duzu: `gpg --keyserver hkp://wwwkeys.eu.pgp.net --recv-keys 1F41B907' `gpg --armor --export 1F41B907 | sudo apt-key add -' Ezin baduzu sudo erabili, landu honakoa supererabiltzaile ('root') gisa: `gpg --armor --export 1F41B907 | apt-key add -' 2.7 Ubuntu ========== FINKATZEKO 2.8 Gentoo ========== Gentoo GNU/Linux banaketan Cinelerra CV instalatzea zuzeneko gauza da. Soilik honakoa idatzi: `emerge cinelerra' supererabiltzaile gisa eta berak instalatu eta exekutatuko du inolako arazorik gabe. 2.9 Knoppix =========== Knoppix banaketa berezi bat da, CD edo DVD motako euskarrian GNU/Linux sistema eragile abiarazgarria du, hardwarea automatikoki detektatzeko gaitasunarekin: txartel grafikoak, soinu-txartelak, SCSI eta USB gailuak, e.a. Knoppix banaketa probako GNU/Linux gisa erabil daiteke, baita hezkuntzako CD gisa edo sistema berreskuratzeko ere. Gainera produktu komertzialak erakusteko baliagarria da. Ez da beharrezkoa Knoppix disko gogorrean instalatzea. (`http://www.knoppix.org' gunetik eskuratua) Cinelerra duten Knoppix banaketa ezagunenak: * `http://www.dynebolic.org' * `http://linux.slo-tech.com' * `http://garbure.org/pho' 2.10 Redhat =========== FINKATZEKO 2.11 Mandriva ============= Agian, Cinelerra Mandriva banaketan konpilatzeko dagoen aldaketa nagusiena liburutegien mendekotasun egokiekin dauka zerikusia. Beharrezko liburutegiak (eta beraien garapenerako paketeak) instalatutakoan konpilazioa gozo lantzen da. 2.12 Slackware ============== Rafael DINIZ-ek konpilatzen ditu Cinelerraren paketeak Slackware banaketarentzako. * x86 prozesadoreak: `http://slack.sarava.org/packages/slackware/slackware-11.0/multimedia/' * slackintosh: `http://slack.sarava.org/packages/slackintosh/slackintosh-11.0/multimedia/' 2.13 Suse ========= SuSE 9 banaketarako RPM paketeak CVS biltegitik konpilatzen ditu Kevin BROSIUS-ek, eta honako gunean daude eskuragarri: `http://cin.kevb.net/files/RPM/' 2.14 MacOSX =========== FINKATZEKO 3 Konfigurazioa *************** Bere malgutasuna dela eta, Cinelerra ezin da optimizatu erabiltzailearen beharretara konfiguratu gabe. Zoritxarrez, oso parametro gutxi doi daitezke konpilazioko orduan. Beraz, exekuzio-denborako konfigurazioa da aukera bakarra erabiltzaile gehienentzat, hainbat parametro erabilgarri dituztelako. Azpian konfigurazioko aukerak eta GNU/Linux sisteman onartutako APIa zerrendatzen da. Cinelerra aplikazioko ezarpenak->hobespenak menura joan aukerak ikusteko. 3.1 Inguruneko aldagaiak ======================== UNIX-en oinarritutako sistemetan, inguruneko aldagaiak aplikazio guztiek irakur ditzaketen shell-eko aldagai globalak dira. Inguruneko aldagai bat ezartzeko honelako komandoa erabil daiteke: `set ALDAGAIA=balioa'. Inguruneko aldagai guztiak `env' bezalako komandoarekin ikus daitezke. Cinelerra-k inguruneko honako aldagaiak ezagutzen ditu: * LADSPA_PATH LDASPA plugin-a erabiltzeko aldagai hau definitu behar da komaz bereiztutako direktorioen zerrendarekin LDASPA plugin-ak bilatzeko. Ez dago Cinelerra-ren jatorrizko plugin-ik. *Note Ladspa efektuak::. * GLOBAL_PLUGIN_DIR Cinelerra-k direktorio horretan begiratuko du jatorrizko plugin-ik dagoen. Direktorio lehenetsia `/usr/lib/cinelerra' izan arren, direktorioz aldatu beharko da direktorio bera urruneko beste ordenagailuekin NFS erabiliz partekatzen bada. Bitar formatu desberdinetako plugin-ak direktorio desberdinetan egon behar dute. * LANG Cinelerra aplikazioa hainbat hizkuntzatara itzulita dago. Cinelerra-ren hizkuntzaren ezarpenak GNU/Linux sistemako hizkuntzaren ezarpenetik irakurtzen dira normalean. Cinelerra beste hizkuntza batean erabiltzeko inguruneko LANG aldagaia aldatu. Adibidez, ireki terminal bat eta idatzi: `export LANG=eu_ES', gero exekutatu 'cinelerra' shell bertatik. Honela, Cinelerra Euskara hizkuntzan agertuko da. Hauek dira uneko hizkuntza erabilgarriak: * es_ES - Gaztelera * sl_SI - Esloveniera * fr_FR - Frantsesa * eu_ES - Euskera * de_DE - Alemana * pt_BR - Brasileko portugesa Cinelerra CV aplikazioa bere iturburua konpilatuz instalatu baduzu, eta konpilatzean `--prefix=' aukeran ez baduzu `/usr/local' helbidea erabili, baliteke itzulitako fitxategiak instalatu gabe egotea. Ikusi *Note Konpilazioaren ohiko prozesua::. informazio gehiagorako. 3.2 Audio-kontrolatzaileak ========================== Audio-kontrolatzaileak bai grabatzeko bai erreproduzitzeko erabiltzen dira. Beraien funtzionalitatea azpian aipatzen da: 3.2.1 Soinu-kontrolatzaileen atributu arruntak ---------------------------------------------- * Gailuaren bide-izena Normalean `/dev/' direktoriopeko fitxategi batek kontrolatzen du soinuaren gailua. * Bit-ak Cinelerra aplikazioak erabiliko duen bit zehaztasuna soinuaren kontrolatzailean. Zehaztasun hau batzutan irudizko adiera izaten da. Soinu-kontrolatzaile batzuk 32 bit-eko balioarekin ezarri behar dira 24 bit-ekin erreproduzitu ahal izateko, eta 24 bit-eko balioarekin ezartzean ez dute inolako soinurik erreproduzitzen. Beste soinu-kontrolatzaile batzuk berriz 24 bit-eko balioarekin ezarri behar dira 24 bit-ekin erreproduzitzeko. * Kanalak Cinelerra-k erabiliko duen kanal kopurua soinuaren kontrolatzailean. Berdin dio zenbat kanal dauden proiektuan, hemen zehaztutako kanal kopurua gailuan ezarriko da. 2 balioarekin ezartzen denean eta proiektuak kanal bakarra duenean soinua ezkerreko bozgorailutik entzungo da, eta erditik mono soinuari dagokion bezala. 1 balioarekin ezartzean, eta proiektuak 2 kanal baditu, ezkerreko kanala erdian entzun daiteke, baina ez bi kanalak elkarrekin nahastuta. 3.2.2 OSS --------- GNU/Linux-en aurreneko soinu-kontrolatzailea izan zen, software libreko inplementazioa eta inplementazio komertziala zituen. Inplementazio komertzialak soinu txartel gehiago onartzen ditu. GNU/Linux 2.4 bertsiorarte soinu-kontrolatzaile estandarra izan zen. Gaur egun soinu-kontrolatzaile bakarra da x86_64 sistemetan i386 bitarra erabil dezakena. 3.2.3 OSS Envy24 ---------------- OSS bertsio komertzialaren aldaera 24 bit eta 96 Khz motako soinu txartelentzako. Aldaera honek nahiko aldaketa behar izan zituen soinu-kontrolatzaileak erabiltzen ziren erara moldatzeko, horregatik behar zen kontrolatzaile berria. 3.2.4 Alsa ---------- GNU/Linux 2.6 sistemako soinu-kontrolatzaile erabiliena ALSA da. Soinu-txartel kopuru gehiena onartzen duena da. GNU/Linux 2.6 bertsioak eskaintzen duen latentzia baxuaren onurak eskuratzen ditu (Linux nukleoaren 2.4 bertsioko OSS kontrolatzailearen baino errendimendu askoz ere hobeagoa lortuz). Tamalez ALSA denbora guztian aldatzen dabil, eta egun batean programa bat ALSArekin lan egin dezake, baina agian hurrengo egunean ALSAren beste bertsio batekin ez. ALSAren gainean bilduki berriak garatzen ari dira. Gure asmoa bilduki horiek onartzea da bitarte erregularretan, bilduki berri bakoitza kaleratzean ez ordea. ALSA ez da eramangarria izango i386 eta x86_64 arkitekturen artean. i386 bitarrak soinu bat erreproduzitzen saiatzean x86_64 kernelean kraskatu egingo da. Horretarako, erabili OSS kontrolatzailea. 3.2.5 Esound ------------ ESOUND soinu-zerbitzari bat zen, OSSren gainean kokatzen zena. Enlightenment izeneko leiho-kudeatzailearentzat garatu zen. Bit kopuru mugatua onartzen zuen, egungo kontrolatzaile modernoekin konparatuz latentzia altua eduki arren hainbat audioko iturburu multiplexatzeko gaitasuna zuen. Ez dakigu gaur egun Esound garatzen jarraitzen duten edo ez. 3.2.6 Raw 1394 -------------- GNU/Linux eta Firewire konexiodun bideo-kameren arteko aurreneko interfazea izan zen. Audioa bideo-kamera batean erreproduzitzeko erabil daitekeen gutxieneko bide fidagarriena da, eta nukleoko komandoen gaineko liburutegian datza. 3.2.7 DV 1394 ------------- GNU/Linux sisteman DV bideo-kamerentzako bigarren aldiz garatutako kontrolatzailea da. Bideo-kameran audioa erreproduzitzeko modurik fidagarriena da eta nukleoaren komandoak erabiltzen ditu zuzenean. 3.2.8 IEC 61883 --------------- GNU/Linux sisteman DV bideo-kamerentzako hirugarren aldiz garatutako kontrolatzailea da. Raw 1394 liburutegiaren gainean dago, eta Raw 1394 bere aldetik kernelaren komandoen gainean dago. Ez da DV 1394 bezain fidagarria, hala ere Raw 1394 baino fidagarriagoa da. Hurrengo garapenak hori finkatu beharko luke. Joan `http://www.linux1394.org' gunera informazio gehiago ezagutu eta azken kontrolatzaileak eskuratzeko. 3.3 Bideo-kontrolatzaileak ========================== Bideo-kontrolatzaileak bideoa konposaketa-leihoan eta ikustailean erreproduzitzeko erabiltzen dira. 3.3.1 Bideo-kontrolatzaileen atributu arruntak ---------------------------------------------- * Pantaila Interfazea bi monitoretan bistaratzeko prestatuta dago. Pantailaren balioaren arabera, konposaketa-leihoa beste pantailan agertuko da: Cinelerra-ren leiho gehienak pantaila batean bistaratuko diren arren, konposaketa-leihoa beste pantailan bistaratuko da. * Gailuaren bide-izena `/dev/' direktorioko fitxategi batek kontrolatuko du gailua. * Trukatzeko eremuak Lerro bikoitiak bakoiti bihurtzen ditu, eta bakoitiak bikoiti, nahiz eta gailura bidaltzeko izan. NTSC edo 1080i monitoretan eremuak trukatu egin behar izaten dira dardaradun filma saihesteko. * Irteerako kanala Konektore zehatza beharko da hainbat irteera dituzten bideo-gailuetara bidaltzeko. * Ataka IEEE1394 estandarrak ataka bezala ezagutzen den zerbait zehazten du. Baliteke firewire txartelaren zenbakia izatea. * Kanala IEEE1394 estandarrak kanala bezala ezagutzen den zerbait zehazten du. DV bideo-kamerek beti 63 izaten dute. 3.3.2 X11 --------- Hau izan zen aurreneko metodoa pantaila grafikoak kudeatzeko UNIX sistemetan. Pixeleko GBU (gorria, berdea eta urdina) hirukotea zuzenean idazten zuen leihoan. Oraindik ere erabilgarria izaten jarraitzen du fotograma oso handiak kudeatzen ez dituzten hardware grafikoetan. 3.3.3 X11-XV ------------ Hau X11-ren hobekuntza izan zen, 1999. urtean garatua. YUV formatutik GBU formatura bihurtzen zuen hardwarean eskalatzearekin batera. Erreproduzitzeko metodo hobetsiena da, hala ere ezin ditu tamaina handiko fotogramak kudeatu. Normalean XV-ek kudea dezaken bideoaren tamaina handiena 1920x1080 da. 3.3.4 X11-OpenGL ---------------- Bideoa erreproduziteko metodorik ahaltsuena OpenGL da. Kontrolatzaile honekin efektu gehienak hardware bidez egiten dira. OpenGL-ek bideoa testuraren tamainaraino handitzea uzten du, normalean XV-k onartzen duena baino handiagoa izanez, eta beti ere kontrolatzaile grafikoaren arabera. Gaitzeko bitar konpilazioa behar da OpenGL euskarriarkein. OpenGL gaitzeko `configure' komandoaren `--enable-opengl' aukera erabiltzen da. OpenGL 2.0 bertsioa onartzen duen txartel grafikoa behar da. Nvidia-ren azkenengo txartelak funtzionatu beharko lukete. Gainera, OpenGL 2.0 onartzen duen bideo-kontrolatzailea beharko zenuke, Nvidia-ren kontrolatzaile bitarra bezalakoa. Zein bideo-kontrolatzailek OpenGL 2.0 onartzen duten jakiteko idatzi honako komandoa: `glxinfo | grep "OpenGL version"' * Hardware bidez OpenGL 2.0 errendatzea onartzen duten bideo-kontrolatzaileak: `OpenGL version string: 2.0.2 NVIDIA 87.74' * Hardware bidez OpenGL 2.0 errendatzea onartzen ez duten bideo-kontrolatzaileak: `OpenGL version string: 1.4 (2.0.2 NVIDIA 87.74)' OpenGL metodoa PBuffer eta itzalduretan oinarritzen da bideoa errendatzeko. Kontrolatzaile grafikoak OpenGL 2.0 onartu behar dute, Cinelerra berriz OpenGL 2.0 euskarriarekin esplizitoki konpilatuta egon behar da. Konpilazio honek sisteman OpenGL 2.0-ren goiburuak egotea eskatzen du. PBuffer-ak aldakorrak direla ezaguna da. Nahikoa memoria ez duten txartel grafikoetan, edo eskubide bisualak ez dituztenetan, PBuffer-ek ez du funtzionatuko. OpenGL-ek ez badu funtzionatzen, saiatu hainbat fotograma kokatzen edo Cinelerra berrabiaratzen. Murriztapenak: * OpenGL-ek ez du eraginik errendatzean. Erreprodukzioa soilik azeleraten du. * X11-OpenGL-ek gauza guztiak 8 bit koloreko modeloan prozesatzen ditu, nahiz eta YUV eta GBU arteko desberdintasuna mantendu. * OpenGL-ek ez du lanik egiten 4096x4096 baino tamaina handiagoko fotogramekin. Fotograma handiagoekin lan egitean honako mezua kaleratzen du kontsolan: `BC_Texture::create_texture frame size x bigger than maximum texture 4096x4096.' * OpenGL-ek ez ikusi egiten dio eskalatzeko ekuazioari (hobespenen leihoan ezarrita dagoena). OpenGL-ek beti erabiltzen du eskalatze lineala. * Proiektuaren eta pisten tamainak 4 balioaren multiploak izan behar dute OpenGL-rekin lan egiteko. * Azelerazio azkarrena lortzeko, OpenGL-ek gaitutako efektuak software soileko efektuen atzetik kokatu behar dira. Azken software soileko efektuarren aurreko errendatze guztiak software bidez egiten da. Cinelerra-ren eragiketa nagusiak, kamera eta proiektagailu bezalakoak, OpenGL bidez egiten ditu. * Efektu guztiek ez dute onartzen OpenGL-ren azelerazioa. Honako efektuek onartzen dute OpenGL: distira, gako-kromatikoa, gako-kromatikoa (ÑSB), kolore-balantzea, gurutzelarkatu, diffkey, disolbatu, irauli, fotogramak eremuetara, izoztu fotograma, gamma, gradientea, histograma, ñabarduraren saturazioa, interpolatu pixelak, alderantzikatu bideoa, lausotze lineala, gainjarri, perspektiba, lausotze erradiala, GBU601, biratu, eskala, atalasea, zooma lausotzea. 3.3.5 Buz --------- Metodo hau JPEG formatuko fitxategien filma seinale analogikodun konposaketan erreproduzitzeko erabiltzen da. Video4Linux 1. kontrolatzailearen moldaketa ezagun bat du JPEG hardwarean deskonprimitzeko. Nahiz eta irteera analogikoa oso zaharkitua egon, kontrolatzaile berriek BUZ ordeztu dute. 3.3.6 Raw 1394 bideo-erreprodukzioa ----------------------------------- GNU/Linux eta Firewire konexiodun bideo-kameren arteko aurreneko interfazea izan zen. Bideoa bideo-kamera batean erreproduzitzeko erabil daitekeen gutxieneko bide fidagarriena da, eta nukleoko komandoen gaineko liburutegian datza. 3.3.7 DV 1394 bideo-erreprodukzioa ---------------------------------- GNU/Linux sisteman DV bideo-kamerentzako bigarren aldiz garatutako kontrolatzailea da. Bideo-kameran bideoa erreproduzitzeko modurik fidagarriena da eta nukleoaren komandoak erabiltzen ditu zuzenean. 3.3.8 IEC 61883 bideo-erreprodukzioa ------------------------------------ GNU/Linux sisteman DV bideo-kamerentzako hirugarren aldiz garatutako kontrolatzailea da. Ez da DV 1394 bezain fidagarria, hala ere Raw 1394 baino fidagarriagoa da. Hurrengo garapenak hori finkatu beharko luke. Joan `http://www.linux1394.org' gunera informazio gehiago ezagutzeko eta azken kontrolatzaileak eskuratzeko. 3.4 Erreprodukzioa ================== 3.4.1 Audioaren irteera ----------------------- Honek denbora-lerroan soinua erreproduzitzean zer gertatuko den zehazten du. * Laginak kontsolara bidaltzeko Audioa erreproduzitzeko diskotik soinuaren zati txikiak irakurri eta kontsola birtual batean sekuentzialki prozesatzen dira. Balio handiagoek latentzia luzeagoa sortarazten dute nahasketako parametroak aldatzean, hala ere erreprodukzio fidagarriagoa bultzatzen du. Soinu-kontrolatzaile batzuk ez dute kontsolaren zatia aldatzea uzten, ondorioz berdin dio zein baliorekin ezarri latentzia ez baita aldatzen. Garai batean, diskotik zati handiagoak irakurri eta hauek soinu txartelean zati txikiagotan banatzea izaten zen erreprodukzioaren kalitate altua bermatzeko modu bat. Guzti hau aldatu egin zen kontsola birtuala 'bultzatu' modutik 'tiratu' modura bihurtzean. Errendatzeko kanalizazioaren aldi desberdinek sarrerako datuen tasa alda dezaketenez, oso zaila izan daiteke kontsolaren zatien tamainak deskonektatzea diskotik irakurritako zatien tamainetik. * Audioaren desplazamendua GNU/Linux sistemako soinu-kontrolatzaileek duten posizio zehatza adierazteko gaitasuna nahiko txiroa da, eskaintzen badute bederen. Informazio hau beharrezkoa da bideoa egokiro sinkronizatzeko, doitasunezkoa izan behar du. Audioaren desplazamenduak soinuaren txartelak itzulitako posizioa doitzeko gaitasuna ematen die erabiltzaileei, errealitatea isladatzeko. Audioaren desplazamenduak ez dio audioaren erreprodukzioari edo errendatzeari eragiten. Bideoaren erreprodukzioari soilik eragiten dio. Audioaren desplazamendua ezartzeko modurik errezena denbora-lerro bat sortzea da bideoaren pista batekin eta audioaren pista batekin. Zabaldu audioaren pista eta zentratu audioaren panoramika (estereoa). Fotograma-tasa 24 fps baino handiagoa beharko luke izan eta lagin-tasa 32000 baino handiagoa. Fotogramaren tamaina nahiko txikia izan beharko luke ordenagialuak fotograma-tasa osoan errendatu ahal izateko. Nabarmendu denbora-lerroko eskualde bat 10. segundoan hasiz eta 20. segundoan amaituz. Jaregin gradientea efektua bideoaren pistan eta konfiguratu erabat ikusgai izateko. Jaregin sintetizadorea efektua audioan eta konfiguratu entzungarria izateko. Erreproduzitu denbora-lerroa 0. segundotik hasita eta ikusi gradientearen efektua soinuarekin batera hasten al den. Ez badira biak batera hasten zabaldu audioa eta doitu desplazamendua. Audioa bideoaren baino lehenago hasten bada, gutxiagotu desplazamenduaren balioa. Audioa bideoaren ondoren hasten bada, handiagotu desplazamenduaren balioa. Behin pisten erreprodukzioa sinkronizatuta dagoela, kopiatu desplazamenduaren balioa hobespenetako Audioaren desplazamendua eremuan. Oharra: soinu-kontrolatzaileak aldatzen badira, edo Erabili softwarea posizioaren informazioan eremuko balioa aldatzen bada, audioaren desplazamendua aldatu beharko da baita ere, soinu-kontrolatzaile desberdinek ez dutelako zehaztasun berdinez neurtzen. * Erreprodukzioaren ikuspegia Denbora-lerroaren leihoa korritu egiten da erreprodukzioaren kurtsorea mugitzean. Honek X zerbitzaria blokea dezake, edo denbora-lerroaren leihoa denbora luzerako blokeatuta egotea klipak marrazten dituen bitartean. * Erabili softwarea posizioaren informazioan Soinuaren txartel eta kontrolatzaile askok ez dute informazio fidagarririk eskaintzen lagin kopuruari buruz (txartela erreproduzitzen ari dena). Informazio hau beharrezkoa da bideoaren erreprodukzioarekin sinkronizatzeko. Aukera honek ez ikusi egiten dio soinuaren kontrolatzaileari eta software bideko tenporizadorea erabiliko du sinkronizatzeko. * Audioa erreproduzitzea denbora errealean Garai batean, prozesadoreen abiadura 150 MHz ingurukoa zenean, ezarpen honek etengabe erreproduzitzea uzten zuen karga handiko aldietan. Audioaren erreprodukzioa nukleoan lehentasun handiena edukitzera derrigortzen zuen. Gaur egun, egokiagoa da latentzia oso baxua lortzea kontsolaren doikuntza eta soinu txartelaren irteeraren artean. Denbora errealeko lehentasuna supererabiltzaileak soilik lor dezake. * Audio-kontrolatzailea edo Kontrolatzailea GNU/Linux sisteman soinu-kontrolatzaile ugari daude. Honekin soinuaren kontrolatzaile bat aukera daiteke, baita berarentzako parametro zehatzak ezartzea ere. Soinuaren txartelak eta dagozkien parametroak soinu-kontrolatzaileen atalean azaltzen da. Ikusi *Note Audio-kontrolatzaileak::. atala informazio gehiagorako. 3.4.2 Bideoaren irteera ----------------------- Denbora-lerrotik pantailara bideoa nola joaten den zehazten du. * Erreprod. fotog. bakoitza Bideoaren fotograma bakoitza bistaratzea eragiten du, nahiz eta audioko pisten erreprodukzioa atzean huts egin lezaken. Aukera hau beti gaituta eduki beharko litzateke, konprimitugabeko kodekak erabiltzen ez badituzu bederen. 1/2007 bezala, konprimitutako kodeka gehienek ez dute fotograma jaregitea onartzen. * Fotograma-tasa Erreproduzitzean bistaratuko diren fotograma kopurua segundoko. Erreproduzitzean soilik eguneratzen da. * Dekodetu fotogramak asinkronoki Ordenagailuak memoria asko eta PUZ bat baino gehiago badu, aukera honek erreprodukzioaren errendimendua hobetuko du, PUZ batean bideoa dekodetuz beste PUZean bideoa erreproduzitzen den bitartean. Erreprodukzio guztiak aurrerantz doazela eta ez dagoela fotogramarik jareginda suposatzen da. Alderantziz erreproduzitzeak, edo fotogramak jaregiteak, eragin negatiboa dute. Aukera honek memoria kopuru handia eskatzen duenez, Cinelerra kraskatu daiteke sarrerako fotogramak oso handiak diren kasuetan. * Eskalatze-ekuazioa Bideoa erreproduzitzean eskalatu eta translazioa egin behar denean erabiltzen da algoritmo hau. Ez dio 1:1 erlazioko erreprodukzioari eragiten. * \"Hurbilenaren arabera\" luzatzeko eta uzkurtzeko Kalitate baxuko irteera erreprodukzio azkarrarekin. Ertz hoskatua eta mugimendu gorabeheratsua sortzen du. * Bikubikoa luzatzeko eta bilineala uzkurtzeko Kalitate altuko irteera, baina erreprodukzio motela. Interpolazio bikubikoa erabiltzen da handitzeko, pittin bat lausotzen du baina ez du koskarik erakusten. Interpolazio bilineala erabiltzen da uzkurtzeko, irudi oso zorrotzak erakusten ditu eta zarata gutxitzen du. Bilineala moduan uzkurtutako irudiak zorroztasunaren efektuarekin zorrotz daitezke eta bigarren maila zarata gutxiagorekin tamaina normaleko irudiarekin konparatzen bada. * Bilineala luzatzeko eta uzkurtzeko Piskat handitzea behar denean, luzatze bilineala bikubikoa baino egokiagoa dela dirudi. * Quicktime-n bufferra: Quicktime/AVI dekodetzaileak DVD iturburuak hobeto kudeatzen ditu 10000000 balioarekin ezartzen denean. Beharrezkoa den bilaketa kopurua murrizten du. Disko gogorretik bit-tasa altuko iturburuak irakurtzean errendimendua galtzen da dekodetzea motelduz. Erabilpen normalean 0 balioa eduki beharko luke. * DVDko azpitituluak bistaratzeko DVD IFO fitxategiek normalean azpitituluen pistak edukitzen dituzte. Hauek MPEG dekodetzailearekin dekodetzen dira. Hautatu Gaitu azpitituluak azpititulua dekodetzeko. Azpitituluen hainbat pista normalean zenbaki batekin indexatuta daude, 0 baliotik hasiz. Azpitituluaren pista dekodetzeko sartu dagokion zenbakia "DVDaren azpititulua bistaratzeko" testu-kutxan edo erabili geziak indizearen balioa handitzeko. Joan MPEG fitxategiari dagokion klipara baliabideen leihoan eta saguaren eskuineko botoiarekin klik egin. Egin klik "Informazioa"n. Azpitituluaren pistaren zenbakia behean agertuko da. * Interpolatu CR2 irudiak CR2 irudiak interpolatzea gaitzen du. Interpolatzea beharrezkoa da, CR2 fitxategiko irudi gordina Bayer-en eredua delako. Interpolazioak dcraw-ren barneko interpolazioa erabiltzen duenez, interpolatzeko prozesua nahiko motela da. Eragiketa hau desgaitu daiteke, eta honen ordez Interpolatu pixelak efektua erabili aurrebista azkar lantzeko. * CR2 irudien zuri-balantzea Interpolazioa ere gaituta egonez gero (3 kolore primarioen batura behar baitu zuri-balantzeak), CR2 motako irudietan zuri-balantzea egitea uzten du. Zuri-balantzeak CR2 fitxategiak duen kameraren matrizea erabiltzen du. Fotograma ilunen kenketa erabiltzen duten eragiketetan zuri-balantzea desgaitzea egokia izaten da. Fotograma ilunak eta esposizio luzeek kolore bereko matrizea edukitzea behar dute. Interpolatu CR2 irudiak desgaitu eta Interpolatu pixelak efektua erabiltzen bada, kontuz ibili, Interpolatu pixelak efektuak bai interpolazioa bai zuri-balantzea lantzen baititu kameraren matrizea erabiliz (hobespenetako konfigurazioari ez ikusi eginez). Fotograma ilunaren kenketa Interpolatu pixelak efektuaren aurretik landu behar da. * Bideo-kontrolatzailea Denbora-lerroko bideoa normalean konposaketa-leihoan agertzen da, bai erreproduzitzean bai txertatzeko puntua berriro jartzen denean. Bideoa konposaketa-leihora bidali ordez, bideo-kontrolatzailea konfigura daiteke bideoa bestelako irteerako gailura bidaltzeko erreprodukzio jarraian. Hala ere, berdin dio bideoa nora bidaltzen den, ez baitio eragiten txertatzeko puntua berriro jartzean. Bideo-kontrolatzaileak eta dagozkien parametroak bideo-kontrolatzaileen atalean zehazten dira: *Note Bideo-kontrolatzaileak::. 3.5 Grabazioa ============= Hemen adierazitako parametroak Fitxategia->Grabatu... funtzioari ematen zaizkio, erabiltzaileari fitxategi-formatua aurre-konfiguratzea baimenduz. Fitxategi-formatua grabazio guztiei aplikatzen zaie. Hemen ere grabatzeko hardwarea konfiguratzen da, hardwareak zehazten baitu onartutako fitxategi-formatua (kasu gehienetan). 3.5.1 Fitxategi-formatua ------------------------ Grabazioen irteerako fitxategi-formatua zehazten du. Erabilitako kontrolatzaile motaren araberakoa da. Hautapenen menua errendatzeko interfazearen berdina da, ikusi *Note Fitxategiak errendatzea::. Grabatu audioko pistak gaituta egon behar du audioa grabatzeko. Grabatu bideoko pistak gaituta egon behar du bideoa grabatzeko. Giltza itxurako ikonoa duten ezkerreko botoi bakoitzak konfigurazioko elkarrizketa-koadro bat irekitzen du irteerako audio eta bideo-korronteen konpresioaren eskema (kodeka) ezartzeko. Audioa eta bideoa Formatua menuan definitutako ontzi-formatura doituta daude. Bilduki desberdinek audioa soilik, bideoa soilik edo biak grabatu dezakete. Bideo-kontrolatzaile batzuk ontzi batzuetan bakarrik grabatu dezakete. Adibidez, DV-ek Quicktime ontzian soilik grabatzen du, DV erabiliz bideo-konpresioaren eskema gisa. Bideo-kontrolatzailea aldatzen bada, fitxategi-formatua eguneratuko da onartutako irteera emateko. Fitxategi-formatua onartu gabeko formatura aldatzen bada, ez du bideo-kontrolatzailearekin funtzionatuko. 3.5.2 Audio-sarrera ------------------- Audioa grabatzean gertatuko dena zehazten du. * Grabazio-kontrolatzailea edo Kontrolatzailea Hau audioa grabatzeko erabiltzen da grabazio-leihoan. Bideoaren grabazio-kontrolatzailearen bezala konfiguratu audioa eta bideoa korronte berdinean biltzea nahi bada. Parametro erabilgarriak kontrolatzailearen arabera alda daitezke. Kontrolatzaile hauek Hobespenak->Erreprodukzioa fitxan zerrendatutakoak dira. * Gailuaren bide-izena Normalean `/dev/' direktoriopeko fitxategi batek kontrolatzen du soinuaren gailua. * Bit-a Cinelerra aplikazioak gailuan ezarriko duen bit kopurua da. Zehaztasun hau batzutan irudizko adiera da. Soinu-kontrolatzaile batzuk 32 bit-eko balioarekin ezarri behar dira 24 bit-ekin grabatu ahal izateko, eta 24 bit-eko balioarekin ezartzean ez dute inolako soinurik grabatzen. Beste soinu-kontrolatzaile batzuk berriz 24 bit-eko balioarekin ezarri behar dira 24 bit-ekin grabatzeko. * Kanalak Cinelerra aplikazioak gailuan ezarriko duen kanal kopurua da. Berdin dio zenbat kanal dauden proiektuan, hemen zehaztutako kanal kopurua gailuan ezarriko da. 2 balioarekin ezartzen denean eta proiektuak kanal bakarra duenean soinua ezkerreko bozgorailutik entzungo da, eta erditik mono soinuari dagokion bezala. 1 balioarekin ezartzean, eta proiektuak 2 kanal baditu, ezkerreko kanala erdian entzun daiteke, baina ez bi kanalak elkarrekin nahastuta. * Laginak aldi berean idazteko Aurrenik, audioa zati txikietan irakurtzen da gailutik. Gero hainbat zati txiki konbinatzen dira zati handiago batean diskoan idatzi aurretik. Diskoan idazteko prozesua bestelako modu desberdin batean egiten da. Diskoan idatziko den zatien konbinazioaren luzera zehazten du hemengo balioak. * Lagin-tasa grabatzeko Berdin dio proiektuaren konfigurazioa zein den, hemen ezarritako balioa grabatzeko erabiliko den lagin-tasa izango da. Audioko gailuak onartzen duen baliorik altuenarekin ezarri lagin-tasa. 3.5.3 Bideo-sarrera ------------------- Bideoaren grabazioarekin gertatuko dena zehazten du. * Grabazio-kontrolatzailea edo Kontrolatzailea Bideoa grabatzeko erabiltzen da grabazio-leihoan. Bideoaren grabazio-kontrolatzailearen bezala konfiguratu audioa eta bideoa korronte berdinean biltzea nahi bada. Parametro erabilgarriak kontrolatzailearen arabera alda daitezke. Kontrolatzaile hauek Hobespenak->Erreprodukzioa fitxan zerrendatutakoak dira. * Fotogramak aldi berean diskoan grabatzeko Fotogramak kanalizazio batean grabatzen dira. Fotogramak gailuko bufferrean sartzen dira aurrenik. Gero, buffer handi batean irakurtzen dira diskoan idazteko. Diskoan idazteko prozesua lantzeko modua eta irakurtzeko prozesua oso desberdinak dira. Zenbait kodekek hainbat prozesadore erabiltzen dituzte diskoan idazteko. Hemen zehaztutako balioak aldi berean zenbat fotograma idatziko diren disko gogorrean zehazten du. * Gailuaren bufferreko fotogramak Gailuan gordeko diren fotograma kopurua zehazten du irakurri aurretik, eta sisteman egon daitekeen latentzia-tasa zehazten du fotogramak jaregin aurretik. * Erabili softwarea posizioaren informazioan Sinkronizatzeko bideoak audioa erabiltzen duen arren, soinu-txartel gehienek ez dute posizioaren informazio xeherik ematen. Aukera hau hautatuz Cinelerra-k audioaren posizioaren estimazioa egin dezake software bidez, hardwarea erabili ordez, sinkronizatzeko. * Sinkronizatu diskoak automatikoki Bit-tasa altuko grabazioetan erabiliko diren disko gogorrak azkarrak izan behar dute datuak gordetzeko, baina sistema eragilea zain egon daiteke minutuetan eta gelditu daiteke aldi batean datuen hainbat minutu idazten duen heinean. Honek sistema eragilea bultza dezake bere bufferra garbitzera segundo batzuen ondoren, minutuen ordez, denbora errealeko portaera piskat hobeagoa lortzeko. * Kapturaren tamaina Grabatutako fotogramen tamaina adierazten du pixeletan. Proiektuko fotogramen tamainaren desberdina da, bideo-gailu gehienek tamaina finkatuan grabatzen dituztelako fotogramak. Gailuak ez badu onartzen emandako fotogramen tamaina, Cinelerra kraskatu egingo da. * Grabazio-tasa Grabatutako fotograma-tasa proiektuko ezarpenen desberdina izanten da. Honek grabatutako fotograma-tasa ezartzen du. 3.6 Errendimendua ================= Atal hau konfiguratzen igarotzen da denbora gehiena. Errendimenduaren atalaren gauzarik nagusiena errendatzeko parametroak dira, errendatzearen elkarrizketa-koadroan ez baitira agertzen. * Cache-ko elementuak Errendatzea azkartzeko, hainbat klip aldi berean irekita mantentzen dira. Aukera honek zenbat elementu irekita egongo diren zehazten du. Zenbaki handiegi batek memoria nahiko azkar agortu dezake, eta aplikazioa kraskatu. Zenbaki txikiegi batek erreprodukzio motela dakar, klipak berriro irekitzeko maiztasuna handitzen baita. * Errendatzeari aurrehartzeko seg. Efektu batzuk denbora bat behar izaten dute aplikatzeko. Aukera honek hautatutako eskualdea errendatu arte diskoan idatzi gabe igaroko den segundo kopurua ezartzen du. Errendategia erabiltzean batzutan aurre hartu behar da lanen arteko talkarik gabeko transizioak lortzeko. Errendategiko lan bakoitzaren kalkulua balio honekin aurre hartzen da. Hala ere, honek ez dio atzeko planoko errendatzeari eragiten. Atzeko planoko errendatzeek bestelako aurre hartzeko balioa erabiltzen dute. * Derrigortu prozesadore bakarra erabiltzea Lehenetsi gisa, Cinelerra-k sistemako prozesadore guztiak erabiltzen saiatzen da, baina gerta daiteke batzutan prozesadore bakarra erabiltzea nahi izatea, errendategiko bezero bat bezala. Aukera honek prozesadore bakarra erabiltzea derrigortzen du. Gainera, sistema eragileak normalean bigarrengo prozesadorea disko gogorra atzitzeko erabiltzen du. Beraz, aukera hau benetan 1,25 prozesadore modua da. Parametro honen balioa errendategiko bezeroetan erabiltzen da. 3.6.1 Atzeko planoan errendatzea -------------------------------- Atzeko planoan errendatzearen jatorria HDTV (Definizio Altuko TeleBista) efektuak denbora errealean bistaratzean datza. Atzeko planoan errendatzeak aldi baterako irteera sortzen du errendatzeko denbora-lerroa aldatzen den bitartean. Erreproduzitzen ari den bitartean aldi baterako irteera bistaratuko da posiblea den neurrian. Oso erabilgarria da denbora errealean oso motelak diren trantsizio eta efektuen aurrebistetan. Errendategi bat gaitzen bada, errendategia erabiliko da atzeko planoan errendatzeko. Honek denbora errealeko efektuak lantzeko ahalmena eskaintzen du nahikoa PUZ nodo eta sareko banda-zabalera edukiz gero. Hobespenak leihoko Errendimendua fitxan gaitu daiteke atzeko planoan errendatzea. Funtzio elkarreragile bat du: Ezarpenak menua -> Ezarri atzeko planoan errendatzea. Honek hasierako puntua ezartzen du txertatzeko puntuaren posizioraino atzeko planoan errendatzeko. Bideoren bat existitzen bada, barra gorria agertuko da denboraren erregelan, atzeko planoan errendatu dela adieraziz. Efektu edo trantsizio bat txertatu ondoren, efektuaren aurretik Ezarpenak menua -> Ezarri atzeko planoan errendatzea hautatu denbora errealean eta fotograma-tasa osoarekin aurrikusteko. * Fotograma kopurua atzeko planoan errendatzeko Errendategi bat erabiltzen bada soilik funtzionatzen du, bestela atzeko planoan errendatzeak ataza bakarra sortzen du denbora-lerro osoarentzako. Hemen zehaztutako fotograma kopurua errendategiko nodoen PUZ-abiadurarekiko eskalatuko da, eta errendategiko ataza bakarrean erabiliko da. Zenbaki egokia 10 eta 30 artekoa izan ohi denez, sareko banda-zabalera erabiltzen da ataza bakoitza hasieratzeko. * Fotogramak atzeko planoan aurre hartzeko Hau fotograma kopurua da. Lehendabizi fotograma kopuru hau errendatzen da, ataza bakoitza atzeko planoan errendatu aurretik. Atzeko planoan errendatzearen maila jaisten da tamaina txikiko atazekin 'aurre hartzea' erabiltzen denean. Atzeko planoan errendatzea erabiltzen bada, zenbaki hau 0 izatea da egokiena. Efektu batzuk 'aurre hartzean' 3 fotograma erabiltzea eskatzen dute. * Atzeko planoan errendatzearen irteera Atzeko planoan errendatzeak irudi-fitxategi sekuentzia bat sortzen du direktorio batean. Parametro honek irudi-fitxategien izenen aurrizkiak zehatzen ditu. Sekuentzia hau disko gogor azkar batean egon beharko luke, eta errendategiko nodo bakoitzak, bide-izen berdinean oinarrituz, sekuentzia atzitzeko gai izan beharko luke. Normalean ehun eta milaka irudi-fitxategi sortzen direnez, `ls' komandoak ez du funtzionatuko atzeko planoko errendatze-direktorioan. Aukera honen arakatzeko botoiak ere normalean ez du funtzionatuko, baina konfigurazio-botoiak bai ordea. * Formatua Atzeko planoan errendatzean erabiliko den fitxategi-formatua irudi sekuentzia izan behar du. Irudi sekuentziaren formatuak erreprodukzioaren kalitatea eta abiadura zehazten du. JPEG formatua nahiko ona izan ohi da kasu gehienetan. 3.6.2 Errendategia ------------------ Errendategia erabiltzeko honako aukerak ezarri behar dira. Ez ikusi egin sistema bakunetan. * Erabili errendategia errendatzean Aukera hau hautatukoan, Fitxategia -> Errendatu menuko eragiketa guztiek errendategia erabiliko dute. * Nodoak Errendategiko nodo guztiak bistaratzen ditu, eta aktibo daudenak erakusten ditu. Nodoaren ostalari-izena idatzi, atakaren balioa egiaztatu eta gehitu nodoa hautatuz gehitzen dira nodoak. Ehundaka nodo badituzu, edo erabiltzaile aditua bazara, konfigurazioko elkarrizketa-koadroa erabili ordez `~/.bcast/.Cinelerra_rc' fitxategia erabil dezakezu nodoak editatu eta gehitzeko. Jakin ezazu, eta garrantzitsua da gogoratzea, `.Cinelerra_rc' fitxategia gainidatzi egiten dela Cinelerra-ren kopia bat ixten den bakoitzean. Nodoak sortzen direnean, hautatu AKTIBATU zutabea nodoak aktibatzeko edo deskatibatzeko. Nodoak editatzeko errenkada bat nabarmendu eta sakatua aplikatu aldaketak. * Ostalari-izena Editatu existitzen den nodoaren ostalari-izena, edo sartu nodoaren ostalari-izena hemen. * Ataka Editatu existitzen den nodoaren ataka zenbakia, edo sartu nodoaren ataka zenbakia hemen. * Ordeztu nodoa Existitzen den nodo bat editatzean, sakatu botoi hau ostalari-izenaren eta atakaren aldaketak aplikatzeko. Aldaketak ez dira aplikatuko botoi hau sakatzen ez bada. * Gehitu nodoa Nodo berria sortzen du ostalari-izena eta ataka ezarpenekin. * Ezabatu nodoa Nodoen zerrendan nabarmendutako elementu guztiak ezabatzen ditu. * Ordenatu nodoak Nodoen zerrenda ordenatzen du ostalari-izenaren arabera. * Berrezarri tasak Nodo guztien fotograma-tasa 0 balioarekin berrezartzen du. Nodoaren PUZaren abiaduran atazen tamainak eskalatzeko erabiltzen dira fotograma-tasak. Errendategia gaituta dagoenean soilik kalkula daitezke fotograma-tasak. * Guztirako atazak sortzeko Ataza kopurua zehazten du errendetegiari bidaltzeko. Zenbat eta ataza gehiago bidali, orduan eta egokiago landuko da errendategiko balantzea. Sortuko diren atazen kopuru osoa kalkulatzeko bidertu errendetegiko nodo kopurua (nodo nagusia ere kontutan izanik) zenbaki batekin. 1 balioarekin bidertuz ataza bakoitza nodo bati bidaliko zaio. Nodoak 3 balioarekin bidertzean, agerian geratzen den bezala, nodo bakoitzari 3 ataza bidaliko zaizkio. Errendategian 10 esklabu eta maisu batek osatzen badute, 33 balioa zehaztuz balantze egokia duen errendategia izango duzu. 3.7 Interfazea ============== Parametro hauek erabiltzailearen interfazearen funtzionamenduan eragiten dute. * Indizeen fitxategien kokalekua Garai batean, disko gogorrentzako 4 MB/seg abiadura oso azkarra zenean, indizeen fitxategiak sartu ziren audioaren pistak bizkor marrazteko. Aukera honek indizeen fitxategiak disko gogorrean non kokatuko diren zehazten du. * Indizeen fitxategiaren tamaina Aukera honek indizeen fitxategi baten tamaina zehazten du. Indizearen tamaina handiagoak fitxategi txikiak bizkorrago marraztea eragiten duen bitartean, fitxategi handien marrazketa moteltzen du. Indizearen tamaina txikiagoak berriz fitxategi handiak bizkorrago marraztu erazten du, eta fitxategi txikien marrazketaren abiadura moteldu. * Indizeen fitxategi kopurua Indizeen direktorioa kudeakaitza ez izateko indizeen fitxategi zaharrak ezabatu egiten dira. Direktorioan gordeta edukiko diren indizeen gehienezko fitxategi kopurua zehazten du aukera honek. * Ezabatu indize guztiak Aukera honek indizeen fitxategi guztiak ezabatzen ditu indizeen tamaina aldatzean edo gehiegizko indizeen fitxategiak garbitzea nahi duzunean. * Orduak:minutuak:segundoak.xxx Denboraren hainbat adierazpen edo formatu ematen dira. Hautatu zuretzako egokiena dena. Denboraren adierazpena aldatzeko tekla sakatuz denboraren erregelan klik egin dezakezu. * Erabili koadro txikiak Baliabideen leihoak klipen koadro txikiak bistaratzen ditu lehenetsi gisa. Klipen koadro txikiak marrazteak denbora piskat behar izaten du. Aukera honek koadro txikien marrazketa desgaitzen du. * Zer egin klik egitean sarrerako/irteerako puntuetan Sarrerako/Irteerako puntuak arrastatzean editatzeaz gain, Cinelerra-k beste hiru eragiketa definitzen ditu sarrerako/irteerako puntuak arrastatzean lantzeko. Saguaren botoi bakoitzaren portaera hauta dezakezu hemen. Edizio moduan dagoen erabilera bakoitzari buruzko informazioa edizioan aipatzen da. * Bolumenaren gutxieneko dB Soinuaren iturburu batzuk beste batzuen baino zarataren atalase baxuagoa dute. Zarataren atalasea baino baxuagoak zentzugabeak dira. Aukera honek boluman-maila baxuena zehazten du, hortik beherakoak mozteko. Kontsumitzaile arruntentzako soinu-txartelen maila baxuena -65 izan ohi da. Soinu-txartel profesionalen maila baxuena berriz -90 izan ohi da. Irakurri *Note Soinu bolumenaren leihoa:: atala. * Bolumenaren gehienezko dB Aukera honek boluman-maila altuena zehazten du, hortik gorakoak mozteko. Berdin dio zein balio duen, soinu-txartelek ezin dute 0 dB baino soinu altuagoak erreproduzitu. Soinu-uhin batek muga zenbatean gainditzen duen erakusteko bakarrik erabiltzen da balio hau. Irakurri *Note Soinu bolumenaren leihoa:: atala. * Gaia Cinelerra-k hainbat gai onartzen ditu. Hautatu bat eta berrabiarazi Cinelerra itxuraren aldaketa aplikatzeko. 3.8 Honi buruz leihoa ===================== Atal honek honako informazioa eskaintzen du: copyright-a; uneko konpilazioaren data; bermerik gabeko lizentzia; eta zenbait liburutegiren bertsioak. Ziurtatu zaitez bermerik gabeko lizentziarekin ados zaudela. 4 Proiektuaren atributuak ************************* 4.1 'Ezarri formatua' leihoa ============================ Cinelerra-rekin erreproduzitzean, multimediako fitxategiek pista kopuru zehatz bat dute, baita fotograma-tamaina eta lagin-tamaina zehatzak ere beste gauza batzuen artean. Berdin dio multimediako fitxategiek zer atributu dituzten, proiektuko atributuen arabera erreproduzituko baitira. Honela, audioaren fitxategiaren lagin-tasa proiektuaren atributuaren desberdina bada, berriro eragingo zaio lagina. Antzekoa gertatzen da aspektuarekin, bideoaren fitxategiaren fotograma-tamaina proiektuaren atributuaren desberdina izanez gero bideoa fotograma beltz batean osatuko da, bideoa moztu egingo da edo beltz koloreko ertzak aplikatuko zaizkio. Proiektuaren atributuak Ezarpenak -> Ezarri formatua menuan doitzen dira, eta modu laburrean Fitxategia -> Berria menuan. Proiektuaren ezarpenak Fitxategia -> Berria menuan konfiguratzen baduzu denbora-lerro berri eta huts bat sortuko da. Puntu honetan sortutako denbora-lerro bakoitzak ezarpen berdinak erabiliko ditu. Ezarpenak -> Ezarri formatua menuan konfiguratzen baduzu, denbora-lerroko multimedia aldatu gabe utziko da. Gainera, puntu honetan sortutako denbora-lerro bakoitzak ezarpen berdinak erabiliko ditu. 'Ezarri formatua' leihoa Lagin-tasa, fotograma-tasa eta fotograma-tamainaren ezarpenetaz gain Cinelerra-k ohizkoak ez diren beste ezarpen batzuk erabiltzen ditu: adibidez, kanalen posizioak, kolore-eredua, eta aspektu-erlazioa. 4.2 Aurrehautaketak =================== Hautatu zerrendako elementu bat proiektuaren ezarpen guztiak ezagunak diren estandarretako batekin ezartzeko. 4.3 Audioaren atributuak ======================== * Pistak Proiektu berriaren audioaren pista kopurua ezartzen du. Pista geroago gehitu edo kendu daitezkeen arren, aukera hauek erosotasunarengatik eskaintzen dira hemen. * Kanalak Proiektu berriaren audioaren kanal kopurua ezartzen du. Audioaren kanal kopuruak ez dauka pista kopuruaren berdina izan beharrik. * Lagin-tasa Audioaren lagin-tasa zehazten du. Proiketuaren lagin-tasak ez dauka kargatu duzun multimediaren lagin-tasaren berdina izan beharrik. Multimedia berriro lagintzen da proiektuaren lagin-tasarekin bat etortzeko. * Kanalen posizioak Kanalen posizioen trepetan bistaratzen dira unean gaitutako audioaren kanalak eta beraien erabiltzailearen interfazeko kutxetako posizioak. Kanalak zenbatuta daude. Errendatzean 1. kanalaren irteera fitxategiaren irteeraren aurreneko pistan edo soinu-txartelaren aurreneko kanalean errendatuko da. Beste kanalak zenbatutako irteerako kanaletan errendatuko dira hurrenez hurren. Kanal bakoitzari dagokion audioaren irteera trepetako zein lekuan kokatzen den adierazten du audioaren kanalen posizioak. Audioaren irteeraren arteko tartea zenbat eta txikiagoa izan, orduan eta seinale gehiago izango du bozgorailu horrek. Egin klik bozgorailu baten ikonoan eta arrastatu audioaren kanala posizioz aldatzeko. Bozgorailuak edozein orientazio eduki dezakete. Audioaren kanal kopuru bakoitzak bozgorailuen antolaketa desberdina dauka, normalean kanal kopuru desberdinek ez dutelako behar antolamendu berdinik. Kanalen posizioen ezarpenek ez dute eragiten derrigorrez irteeran. Egin klik bozgorailuaren ikono batean eta arrastatu kanalaren posizioa aldatzeko. Erosotasunagatik soilik agertzen denez, bi kanal baino gehiago erabiltzean, panoramikoak kontrolatuko ditu denbora-lerroan hauen artean desberdintzeko. Kanal desberdinak nahiko gertu jar daitezke irteera berdina lortzeko. 4.4 Bideoaren atributuak ======================== * Pistak Proiektu berriari ezartzen zaizkion bideo-pista kopurua zehazten du. Pista geroago gehitu edo kendu daitezkeen arren, aukera hauek erosotasunarengatik eskaintzen dira hemen. * Fotograma-tasa edo Fotog.-tasa Bideoaren fotograma-tasa ezartzen du. Proiektuaren fotograma-tasa eta kargatu duzun banakako multimediako fitxategiaren fotograma-tasak ez daukate berdina zer izan beharrik. Multimediaren fotogramak berriro landuko dira proiektuko fotograma-tasarekin bat etortzeko. * Oihalaren tamaina Bideoaren irteeraren tamaina ezartzen du. Gainera, pista bakoitzak bere tamaina propioa eduki dezake. Hasiera batean Berria elkarrizketa-koadroak bideoaren pistak sortzen ditu, non beraien tamainak bideoaren irteerarekin bat etortzen diren. Bideoaren pisten tamainak geroago alda daitezke bideoaren irteera aldatu gabe. * Aspektu-erlazioa edo Erlazioa Aspektu-erlazioa ezartzen du. Aspektu-erlazioa bideoaren irteerari aplikatzen zaio. Aspektu-erlazioa honako formularen emaitzaren desberdina izan daiteke: h / b (pixel horizontalak zati pixel bertikalak). Aspektu-erlazioa eta arestiko formularen emaitza desberdinak balira irteera pixel ez-karratuekin kaleratuko da. * Aspektu-erlazio automatikoa Aukera hau gaitzen bada, Berria elkarrizketa-koadroak berriro kalkulatuko du Aspektu-erlazioa edo Erlazioa ezarpena emandako Oihalaren tamainan oinarrituz. Honek pixelak beti karratuak izango direla ziurtatzen du. * Kolore-eredua Goitibeherako zerrendan hautatutako bideoaren kolore-ereduan gordeko da proiektua. Kolore-eredua oso garrantzitsua da bideoa erreproduzitzean, bideoa oso motela izatearen oztopoa du. Nahiz eta nabarmena ez izan, audioaren bitartekoak disko gogorreko audioaren eta erreproduzitzen den audioaren baino informazio gehiago dauka. Audioak beti erabiltzen du bitarteko banda-zabalera handiena, azkarrena baita. Bideoaren bitartekoak beharrezko kalitatearen gutxieneko datu kopurua erabili behar du, motela baita. Hala ere, gordetako bideoa eta erreproduzitzen den bideoa baino kolore-ereduaren banda-zabalera altuagoa erabili behar du bideoaren bitartekoak. Honek prozesamendu gehiago eskatzen du, jatorrizko datuak ahalik eta gutxien hondatzeko. Bideoa kolore-eredu batekin gordetzen da disko gogorrean, normalean eratorritako YUV eredua. Erreproduzitzean, Cinelerra-k fitxategi-formatutik zuzenean deskonprimitzen du irteerako gailuaren formatura. Efektuak prozesatzen badira, Cinelerra-k aurrenik bitarteko kolore-eredura deskonprimitzen du bideoa, eta gero irteerako gailuaren formatura bihurtzen du. Bitarteko kolore-ereduaren hautapenak zehazten du efektuen abiadura eta zehaztasuna. Cinelerra-ren kolore-ereduak osagaiak paketatzeko ordena eta osagai bakoitzeko bit kopurua erabiliz deskribatzen dira. Paketatze ordena ezkerretik agertzen hasten da, eta bit kopurua eskuinean. * RGB-888 Gorria (R), berdea (B) eta Urdina (B) kanalek 8 bit erabiltzen dute. Kasu honetan ez da alfa kanalik erabiltzen. Barruti dinamiko baxua duten konprimitu gabeko multimedian erabili ohi da. * RGBA-8888 8 bit-eko GBU (RGB) kolore-ereduari alfa kanala gehitzen dio. Hainbat pista gainjartzeko erabiltzen da. * YUV-888 Y, U eta V-rentzako 8 bit esleitzen ditu. Barruti dinamiko baxuko eragiketetan erabiltzen da, non multimedia YUV kolore-espazioarekin konprimitzen den. Multimedia gehienak YUVekin konprimituta egon ohi dira, horrela bideoak azkar prozesatzen dira gutxieneko kolore galerarekin. * YUVA-8888 YUV kolore-ereduari alfa kanala esleitzen zaio gardentasuna izateko. * RGB-Float 32 bit mugikorra esleitzen zaie gorria (R), berdea (G) eta urdina (B) kanalei, ez dauka alfa kanalik ordea. Gardentasunik gabeko barruti dinamiko altua prozesatzeko erabiltzen da. * RGBA-Float RGB mugikorrari 32 bit-eko mugikorreko alfa kanala gehitzen dio. Gardentasuna duen barruti dinamiko altua prozesatzeko erabiltzen da. Alfa kanalei eragiten dien efektuetan erabiltzeko alfa kanala duen kolore-eredua hautatu behar da. Honakoak dira: RGBA8888, YUVA8888, eta RGBA mugikorra. 4 kanaletako kolore-ereduak 3 kanaletakoak baino motelagoak dira, RGBA mugikorra izanik motelena. Efektu batzuk, iraungitzea bezalakoak, alfa kanalen inguruan egiten dute lan, beste batzuk berriz, gako-kromatikoa bezalakoak, alfa kanala behar dute edozer gauza egiteko. Burutazio ona da alfa kanalik gabeko efektuekin probak egitea, alfa kanala ezarri eta gauzak moteldu baino lehenago. Konprimitutako metrajeak erabiltzean YUV kolore-ereduak RGB baino azkarragoak izan ohi dira. Gainera, RGB kolore-eredua baino kolore gutxiago hondatzen dituzte. JPEG edo MPEG gisa gordetako metrajea hainbat aldiz prozesatzen bada RGB moduan, koloreak iraungitu egingo dira, YUV ereduarekin ordea ez dira iraungitzen.. Barruti dinamiko altuekin urteetan lan egiteak koma mugikorreko RGB eredua egokiena dela erakutsi du barruti dinamiko altuekin lan egiteko. Iraganean 16 bit-eko osokoak erabiltzen ziren, oso motela eta galera askokoa izanik. RGB mugikorrak ez du informaziorik galtzen metrajeko YUV iturburuarekin lan egitean, eta gainera, %100 baino distira gehiago onartzen du. Argi ibili zenbait efektuekin, histograma bezalakoekin, oraindik ere %100-etik gorakoak mozten baitituzte koma mugikorrean lan egitean. 5 Fitxategiak kargatzea eta gordetzea ************************************* 5.1 Onartutako fitxategi-formatua ================================= Hemen onartutako fitxategi-formatu gehienak aipatzen dira, dagokien konpresioei buruzko oharrekin batera. Hemen aipatu ez diren beste formatuak ere karga ditzakezu. Fitxategiaren formatuak badu eraginik Cinelerra-k berarekin zer egiten duenarekin. Muntatze-erabakien zerrendak, XML formatukoa, proiektuaren ezarpenak gordetzen ditu. Multimedia duten formatuak, baina muntatze-erabakirik ez dutenak, datu gisa gehitzen zaie pistei. Zure proiektuaren lagin-tasa 48 KHz bada, eta kargatzen duzun soinu-fitxategia 96 Khz-koa bada, 48 KHz-rekin erreproduzituko duzu. 96KHz duen EDL-a (muntatze-erabakien zerrenda) kargatzen baduzu eta uneko proiektuaren lagin-tasa 48 KHz bada, 96KHz-tara alda dezakezu. Fitxategi-formatu batzuk oso motelak dira denbora-lerroan bistaratzeko. Hauek normalean konpresio altua edukitzen dute. Konpresio altuko bideoaren koadro-txikiak denbora-lerroan bistaratzea oso motela izan daiteke. Desgaitu koadro txikiak Marraztu multimedia erabiliz eragiketak bizkortzeko. Pistaren atributuak Unean onartutako fitxategi-formatuako honakoak dira: * WAV * PCM * AIFF * AC3 audioa 5.1.1 Quicktime --------------- Quicktime formatua UNIX sistemetako estandarra ez izan arren erabil daiteke, ongi dokumentuatuta baitago. Interneten dauden Quicktime formatuko filme guztiak konprimituta daude. Cinelerra-k konprimitutako zenbait Quicktime filma onartzen ditu. Quicktime formatuko filma bat kargatzean Cinelerra kraskatzen bada, formatua ez dagoela onartuta adierazi ohi da. Quicktime formatua bi korronteen ontzia da: bideo-korrontea eta audio-korrontea. Korronte hauek kodeketa-eskema desberdinak erabiliz konprimitzen dira. Quicktime-ren kodeketa hobetsia MPEG-4 da, bai bideoarentzako bai audioarentzako. Formatu hau Windows sistema eragileko erreproduzigailu komertzialekin bateragarria da, konpresio-kalitate ona du eta irteerako kalitatea ere ona da. Konpresio hobeagorako erabili H-264 bideoa. Zoritxarrez, H-264 dekodetzea hain motela denez tamaina oso handiko fotogramak ezin ditu erreproduzitu. Cinelerra-k estandarrak ez diren bi kodeka onartzen ditu: MPEG-4 bideo bikoitza eta H.264 bideo bikoitza. Cinelerra eta XMovie aplikazioekin soilik erreproduzi daitezke. Fotogramak bi eremuetan zatitzen diren filmeetan soilik erabiltzen dira, eremu bakoitza sekuentzian erreproduzituz. Kodeka bikoitzek bi bideo korronte tartekatzen dituzte errendimendua hobetzeko erreproduzigailuan aldaketa nagusirik eskatu gabe. 5.1.2 MPEG-4 audioa ------------------- Audioaren kodeka gisa, Quicktime MPEG-4 audioaren bezalakoa da. 5.1.3 Irudi-sekuentzia ---------------------- Irudi-sekuentzia bat errendatzea ez da irudi bakar bat errendatzea bezala. Irudi-sekuentzia bat errendatzean Cinelerra-k fitxategien edukiaren taula sortzen du eta irudi-fitxategi desberdin bat sortzen du denbora-lerroko posizio bakoitzarentzako. Errendimendua hobetzeko, edukiaren taula karga daiteke banakako irudiak kargatu ordez. Irudi-sekuentzian onartutako irudi-formatu desberdinak ezagutzeko jarraitu 'sekuentzia finkoa' atala irakurtzen. 5.1.4 Sekuentzia finkoa ----------------------- 5.1.4.1 Sekuentzia finkoa kargatzea ................................... Irudi bakarra errendatzeak denbora-lerroko posizio bakoitzeko irudi-fitxategia gainidaztea eragiten du. Ez da edukiaren taularik sortzen. Kargatutakoan irudiak fotograma baten luzera hartzen du. Irudia ikusteko, zooma handiagotu denbora-lerroan eta fotograma bakarra ikusiko duzu. Irudiaren luzera zabaltzeko, arrastatu ezazu bideo arruntarekin egiten den bezala. Irudi-finko bat nahi adina arrastatu dezakezu. Irudiak luzera infinituraino arrasta daitezke Cinelerra-n. kargatutako irudiaren hasierako tamaina zehaztea uzten dizu Cinelerra-k. Parametro hau Irudiak ataleko Konfigurazioa -> Hobespenak -> Grabazioa menuan ezar daiteke. Zure jatorrizko materiala ez badator euskarri digitaletik (argazki kamera digital bat adibidez), aurrenik klipak euskarri digitalera bihurtu edo kapturatu beharko dituzu. Argazki zaharrak, paperezko mapak, marrazkiak edo diagramak euskarri digitalera bihurtzeko eskanerra erabil dezakezu, emaitzak PNG, TIF, TGA edo JPG formatuetan lortuz. Nahi baduzu, GIMP aplikazioa erabil dezakezu irudiak ikutzeko, hondatutako areak garbitzeko edo klipen kolorea konpontzeko. Zure klipak iturburu digitaletik (kamera digitala edo pantailaren kaptura) badatoz, ziurtatu materialek bereizmen onena erabiltzen dutela. Horrela, irteerako kalitate onena lortuko duzu Cinelerra proiektuarekin. 5.1.4.2 Irudi-finkoen tamaina ............................. Garrantzitsua: inportatutako irudiak beti egoten dira jatorrizko tamainarekin. Kontutan eduki beharko duzu Cinelerra-n zehaztutako bideoaren aspektu-erlazioa, eta eskalatu irudiak Cinelerra-ra inportatu aurretik. Adibidez, PAL moduko irudien aspektu-erlazioa 4/3 da, baina 720x576 pixel 5/4 dira. Inportatutako irudiak zuzen bistaratzeko, beraien tamaina horizontala eskalatu behar duzu: tamaina horizontal berria=(5 / 4) / (4 / 3) x jatorrizko tamaina horizontala PAL bideoetan irudien tamaina horizontala bidertu behar da 0.9375 koefizientearekin. Ondoren, komando-lerroko script txiki bat idatzi da jpg formatuko fitxategiak dituen karpetan exekutatu eta bertako irudiak tamainaz aldatu eta irudi berriak `eskalatuak' karpetan gordetzen ditu: #/bin/sh mkdir -p eskalatuak for elementua in `ls . | grep jpg`; do tamaina=`identify ${elementua}` zabalera=`echo ${tamaina} | sed '+s+.*JPEG ++' | sed '+s+x.*++'` altuera=`echo ${tamaina} | sed '+s+.*JPEG [0-9]*x++' | sed '+s+DirectClass.*++'` let zabalera_berria=${zabalera}*9375/10000 convert -resize ${zabalera_berria}x${altuera} -quality 100 ${elementua} eskalatuak/${elementua} done 5.1.4.3 Open EXR irudiak ........................ Baliteke zuk ezer ez jakitea Open EXR-i buruz. Formatu honek koma mugikorreko GBU irudiak gordetzen ditu. Horretaz gain, konpresio kopuru txikia onartzen du. EXR formatura errendatuko duten proiektuek koma mugikorreko kolore-ereduan egon beharko lukete, EXR *Note Proiektuaren atributuak::-en onuren abantailak eskuratu ahal izateko. EXR-ek hainbat konpresio aukera ditu erabilgarri. * PIZ: Galerarik gabeko uhintxo konpresioa. Konpresio onena da. * ZIP: Galerarik gabeko gzip algoritmoa. * RLE: Galerarik gabeko exekuzio-luzera kodeketa. Azkarrena da, baina konpresiorik txarrena. * PXR24: Galeradun konpresioa. Honek koma mugikorreko zenbakiak 24 bit-era bihurtu eta gzip-ekin konprimitzen du. Hautatu Erabili alfa proiektuaren kolore-ereduak alfa kanala badu eta fitxategian edukitzea nahi baduzu. Bestela, kolore primarioak alfa kanalarekin bidertzen dira. 5.1.4.4 Kamera digitalen irudi gordinak ....................................... Kamera digitalaren irudi gordinak (RAW) mota bereziko irudi-fitxategiak dira, Cinelerra soilik inporta ditzakenak. Behin denbora-lerroan kokatuta daudela koma mugikorreko kolore-espazioan soilik prozesa daitezke. Canon hornitzailearen irudi gordinak bakarrik probatu dira. Gamma efektua aplikatu behar zaie gamma zuzentzeko. Irudi gordinak denbora luzea behar dutenez interpolatzeko, aurrenik proxy fitxategian ikusten dira, eta gero ikutzen dira. Lehenbizi aplikatu Gamma efektua irudi gordinen pistari, eta ezarri hau automatikoa 0.6 gamma-rekin. Ondoren, errendatu denbora-lerroa Quicktime JPEG fitxategira. Erantsi Quicktime JPEG fitxategia pista berri batean eta desgaitu pista zaharra erreproduzitzea. Orain gamma zuzenduta duen irudi gordin bakoitzaren kopia nahiko azkar aurrikus daiteke denbora-lerroko jatorrizko irudiaren posizio berdinean. 5.1.5 AVI --------- AVI (Audio-Video Interleave) ontzia hainbat pusketatan dagoenez, hainbat audio eta bideo kodekekin, ezin izango dituzu AVI formatuko fitxategi guztiak erreproduzitu. 5.1.6 Bideodun MPEG fitxategiak ------------------------------- Bideoa duten MPEG fitxategiak zuzenean karga daitezke Cinelerra-n. Fitxategiaren formatua onartuta badago, edukiaren taula eraikiko da. Fitxategia ez badago onartuta, normalean kraskatu egiten da, edo pista oso txikiak erakusten ditu. Zoritxarrez, MPEG fitxategiak kargatzeko metodo hau ez da nahiko ona fitxategiak errendategi batean erabiltzea nahi badituzu. MPEG fitxategiak errendategi batean erabiltzeko, aurrenik mpeg3toc tresna exekutatu behar duzu fitxategiaren edukiaren taula sortzeko eta gero kargatu edukiaren taula. 'mpeg3toc' tresnak MPEG fitxategiaren bide-izen absolutua behar du. Ez baduzu bide-izen absolutua erabiltzen, MPEG fitxategia Cinelerra exekutatzen den direktorioan kokatuta dagoela suposatzen du mpeg3toc tresnak. MPEG korronteak pista anitzetan egituratuta daude. Pista bakoitza bideoa edo audioa izan daiteke. Audioaren pista bakoitzak 1-6 kanal izan ditzake. Cinelerra-k audioaren kanal bakoitza pista batean bihurtzen du. MPEG bideoa kodetzeari buruzko oharrak: MPEG bideoaren kodeketa MPEG audioaren kodeketatik bereiztuta lantzen da. MPEG bideoan bi kolore-eredu daude. YUV 4:2:0 kolore-eredua kodetzeko mpeg2enc tresnaren bertsio oso optimizatua erabiltzen da. Mpeg2enc tresnak kontsumorako elektronika estandarrentzako aurrehautaketak ditu. 'mpeg2enc' tresna optimizatzeko prozesuan, YUV 4:2:2 kodeketa kendu zuten. YUV 4:2:2 kolore-eredua gutxiago optimizatutako mpeg2enc tresnarekin kodetzen da. YUV 4:2:2 kodeketa mantendu egin da DV bideoaren NTSC bertsioak kalitate asko galtzen baitu YUV 4:2:0 kolore-eredura bihurtzean. DV bideoa YUV 4:2:2 kolore-eredura transferitu behar da. YUV 4:2:0 kolore-eredura kodetzean bit-tasaren parametroaren esanahia aldatu egiten da finkatu den bit-tasa edo kuantizazioaren arabera. Bit-tasa finkatuta dagoenean helburuko bit-tasa adierazten da. Kuantizazioa finkatzean baimendutako gehienezko bit-tasa adierazten da. Hau mpeg2enc bertsioaren bitxikeria da. 5.1.7 DVD filmak ---------------- DVDa programa kopuru batean zatitzen da, bakoitza `IFO' fitxategi esklusibo batekin identifikatuz. DVD bat kargatzea nahi baduzu, bilatu intereseko programari dagokion `IFO' fitxategia. Kargatu IFO fitxategia zuzenean eta edukiaren taula eraikiko da. Edukiaren taula bereiztuta sor daiteke errendategian erabiltzeko. Exekutatu: `mpeg3toc -v /cdrom/video_ts/vts_01_0.ifo dvd.toc' edo antzeko zerbait. Gero kargatu `dvd.toc'. 5.1.8 MPEG 1 audioa ------------------- Hauek .mp2 eta .mp3 luzapeneko fitxategiak dira. Fitxategiak kodetzeko finkatutako bit-tasa erabiltzen bada, zuzenean karga daitezke edukiaren taularik gabe. Bit-tasa aldagaien korronteek mpeg3toc tresnarekin sortutako edukiaren taulak behar dituzte. 5.1.9 Ogg Theora/Vorbis ----------------------- OGG formatua audioa eta bideoa konprimitzeko ustez patentatu gabeko modu zaharkitu bat da. Bere kalitatea ez da H.264 edo MPEG-4 audioaren bezain ona. Egia esanda, nahikoa diru eta gogo duen edonork patente bat bortxatu duela aurki dezakeenez OGG formatuaren justifikazioa zalantzan jar daiteke. 5.1.10 Muntatze-erabakien zerrenda (EDL) ---------------------------------------- Cinelerra-k EDL edo muntatze-erabakien zerrenda sortzen du proiektuak gordetzeko. EDL fitxategiek .xml luzapena darabilte. Kargatutakoan, uneko proiektuaren atributuak aldatzen dituzte. Muntatze-erabakien zerrendak testuz osatuta daudenez edozein testu-editorekin edita daitezke. 5.2 Fitxategiak kargatzea ========================= Cinelerra-rekin lan egiteko datu guztiak gailu batetik grabatuz edo disko gogorretik kargatuz eskuratzen dira. Atal honek fitxategiak nola kargatzen diren azaltzen du. Fitxategiak kargatzea eta erreproduzitzea espero duzun bezalakoa da. Joan Fitxategia -> Kargatu menura, hautatu fitxategi bat kargatzeko eta egin klik Ados botoian. Egin klik aurrera erreproduzitzeko botoian eta erreproduzitzen hasiko da, berdin diolarik progresio-barra agertu den edo ez. 'Kargatu' leihoa Fitxategia irudi finkoa bada, proiektuaren atributuak ez dira aldatuko eta pistako aurreneko fotograma irudian bihurtuko da. Fitxategiak audioa badu, Cinelerra-k indize-fitxategia sortuko du marrazketa azkartzeko. Fitxategia editatu eta erreproduzitu dezakezu indize-fitxategia eraikitzen ari den bitartean. 5.2.1 Txertatzeko estrategia ---------------------------- Normalean hiru gauza gerta daitezke fitxategi bat kargatzean: 1. existitzen den proiektua garbitzen da pantailatik 2. proiektuaren atributuak aldatu egiten dira fitxategiaren atributuekin bat etortzeko 3. fitxategi berriaren pistak sortzen dira denbora-lerroan Hala eta guztiz, Cinelerra-k fitxategi bat kargatzean zer egitea nahi duzun zehaztea uzten dizu. Fitxategia hautatzeko elkarrizketa-koadroan joan Txertatzeko estrategia goitibeherako zerrendara eta hautatu elementu bat. Zerrendatutako elementu bakoitzak modu desberdinean kargatzen du fitxategia. * Ordeztu uneko proiektua Uneko proiektuaren pista guztiak ezabatu egiten dira eta pista berriak sortzen dira iturburuarekin bat egiteko. Proiektuaren atributuak XML fitxategia kargatzean soilik aldatzen dira. Hainbat fitxategi hautatzen badira, Cinelerra-k pista berriak gehitzen ditu fitxategiko. * Ordeztu uneko proiektua eta kateatu pistak 'Ordeztu uneko proiektua' bezalakoa da, hainbat fitxategi hautatzean ordea Cinelerra-k fitxategi bakoitzaren pistak kateatuko ditu, bata bestearen atzetik, ordena alfabetikoan. * Erantsi pista berrietan Uneko proiektua ez da ezabatzen eta pista berriak sortzen dira iturburuarentzako. * Kateatu dauden pistei Uneko proiektua ez da ezabatzen eta fitxategi berriak existitzen diren pistekin kateatzen dira. * Itsatsi txertatzeko puntuan Denbora-lerroko txertatzeko puntuan itsasten da fitxategia. * Sortu baliabide berriak soilik Denbora-lerroa ez da aldatzen eta baliabide berriak sortzen dira baliabideen leihoan. 'Txertatzeko estrategia' aukera Cinelerra-ren funtzio askotan erabiltzen da. Leku bakoitzean aukera honek gauza bera egiten du. Aukera hauek erabiltzean zure muntaketa guztiak egin ditzakezu fitxategiak kargatuz. Cinelerra-ri komando-lerroko argumentuak emanez fitxategiak kargatzen badituzu, fitxategiak Ordeztu uneko proiektua arauarekin kargatuko dira. 5.2.2 Hainbat fitxategi kargatzea --------------------------------- Fitxategia hautatzeko elkarrizketa-koadroan joan fitxategien zerrendara. Hautatu fitxategi bat. Joan beste fitxategi batera eta hautatu tekla sakatuta edukiz. Honela beste fitxategi bat hautatzen da, baina tartekoak ez dira hautatzen. Tarteko beste fitxategiak hautatzeko eduki tekla sakatuta eta hautatu beste fitxategi bat. Portaera hau zerrenda-koadro gehienetan dago erabilgarri. Erabili metodo hau Kateatu dauden pistei txertatzeko estrategiarekin irudien aurkezpena edo abestien erreprodukzio-zerrenda sortzeko. 5.2.3 Fitxategiak kargatzea komando-lerrotik -------------------------------------------- Fitxategiak kargatzeko beste bide bat fitxategi-izenak komando-lerroko argumentu gisa ematea da. `cinelerra nirebideoa.mov nirebestebideoa.mov' Honek fitxategi bakoitzeko pista berriak sortzen ditu eta programa kargatutako argumentu guztiekin abiarazten du. 5.2.4 Fitxategiak luzapenaren arabera iragaztea ----------------------------------------------- Multimediaren direktorioan fitxategi gehiegi egonez gero, nahi dituzun fitxategiak aurkitzea zaila izan daiteke. Hori dela eta, 'Kargatu' leihoak direktorioko fitxategiak iragaziko ditu luzapenaren arabera nahi dituzun fitxategiak bistaratzeko. Egin klik goitibeherako zerrendan (fitxategi-izena idazteko eremuaren azpian) eta hautatu fitxategiaren luzapena (adib. mpg, mov, mp3, avi, e.a.). Fitxategien zerrendan hautatutako luzapeneko fitxategiak soilik erakutsiko dira. 5.2.5 Beste formatuak kargatzea ------------------------------- Ezin baduzu bideo-kliparen formatu zehatz bat kargatu, eta ez baduzu fitxategiaren jatorrizko iturbururik, Cinelerra-k onartzen duen formatura bihurtu beharko duzu. * ffmpeg Sintaxia: `ffmpeg -sameq -i JATORRIZKOA.avi bideo_berria.mpeg' `-sameq' aukerak jatorrizkoaren kalitatea mantentzen du. * mjpegtools Sintaxia: Bideoa: `lav2yuv jatorrizkoa.avi | mpeg2enc -o irteera.m1v' Audioa: `lav2wav jatorrizkoa.avi | mp2enc -o irteera.mp2' Bideoa eta audioa nahastea: `mplex irteera.mp2 irteera.m1v -o bideo_berria.m1v' * mencoder Aurreneko aukera: `mencoder SARRERAKO_FITXATEGIA.avi -ovc lavc -lavcopts vcodec=mpeg4: vhq:vbitrate=300 -oac mp3lame -lameopts br=64:vol=1 -o IRTEERAKO_FITXATEGIA.avi' Bigarren aukera: `mencoder sarrera.avi -ovc rawyuv -oac copy -o irteera.avi' * dv-utils Sintaxia: `dv2dv -o qt sarrerako_fitxat.avi irteerako_fitxat.qt' * Transcode Aurreneko aukera: `transcode -i proba.avi -o proba_divx4mp3.avi -y divx4' Bigarren aukera: `transcode -i proba.mov -x mplayer -o irteera.mpg -y yuv4mpeg' Transcode tresnari buruzko informazio gehiago honako helbidean aurki dezakezu: `http://www.theorie.physik.uni-goettingen.de/~ostreich/transcode' 5.3 Babeskopia kargatzea ======================== XML fitxategi berezi bat dago diskoan denbora guztian. Muntatze-eragiketa bakoitzaren ostean Cinelerra-k uneko proiektuaren babeskopia gordetzen du `$HOME/.bcast/backup.xml' fitxategian. Cinelerra kraskatzen denean, Cinelerra berrabiarazi bezain laster Fitxategia -> Kargatu babeskopia menua aukeratu babeskopia kargatzeko. Programa kraskatu aurretik lantzen ari zinen muntatze-eragiketak zuzenean kargatuko ditu. Garrantzitsua da kraskadura baten ostean Cinelerra inolako muntatze-eragiketarik gabe berrabiaraztea, bestela babeskopia gainidatziko lukeelako. 5.4 Fitxategiak gordetzea ========================= Cinelerra-k fitxategi bat gordetzean, uneko proiektuaren mutatze-erabakien zerrenda gordetzen du baina ez multimediarik. Joan Fitxategia -> Gorde honela... menura, hautatu fitxategi bat gainidazteko edo idatzi fitxategi berri baten izena. Cinelerra-k automatikoki kateatuko dio `.xml' luzapena fitxategiari, fitxategi-izenean `.xml' luzapenik ez bada eman. Gordetako fitxategiak proiektuaren ezarpen eta muntaketaren kokaleku guztiak ditu. Multimedia eduki ordez, fitxategiak disko gogorreko jatorrizko multimediaren fitxategietara zuzentzen dituzten erakusleak ditu. Multimediako fitxategi bakoitzagatik XML fitxategiak hauen bide-izen absolutua edo erlatiboa gordetzen du. XML fitxategia kokatuta dagoen direktorio berdinean badago multimediako fitxategia, bide-izen erlatiboa gordeko da. Bestela, direktorio desberdinean aurkituz gero, bide-izen absolutua gordeko da. XML fitxategia direktorioz aldatzeko, multimediarako estekarik hautsi gabe, multimediako fitxategia XML dagoen direktorio berdinean egon behar dute. Honela direktorio osoa lekuz alda dezakezu. Bestela, erabili direktorio berezia multimediako fitxategiak edukitzeko, eta ondorioz, XML fitxategiak bide-izen absolutua erabili beharko du, eta nahi duzunean lekuz alda dezakezu XML fitxategia (hori bai, multimediako fitxategiak ez itzazu lekuz aldatu, bestela bide-izen absolutuen estekak hondatuko bailirateke). Audioaren erreprodukzio-zerrenda sortu eta eta CD-ROM batean grabatzea nahi baduzu, gorde XML fitxategia audioko fitxategiak dauden direktorioan eta grabatu direktorio osoa. Honela multimediaren bide-izenak erlatiboak izango dira. XML fitxategiak oso erabilgarriak dira Cinelerra-ren uneko egoera gordetzeko muntatze-saiotik irten baino lehenago. XML fitxategi hauek Cinelerra-k soilik erabil ditzake. Ezin duzu XML fitxategi bat filmak erreproduzitzeko beste aplikazio batekin erreproduzitu. XML fitxategiko denbora errealeko efektuak berriro sintetizatu behar dira erreproduzitzen den bakoitzean. Klipen iturburu guztien kopia disko gogorrean edukitzea eskatzen du XML fitxategiak. Multimediako fitxategi guztiak disko gogorrean edukitzeak leku asko betetzen du. Zure proiektua amaierako formatuan errendatu irteeraren biltegi egonkorragoa lortzeko. 5.5 Proiektuak batzea ===================== Bereiztutako hainbat proiektu batzeko proiektu handi batean: 1. Ireki cinelerra 2. Kargatu A proiektua 3. Ireki Cinelerraren bigarren kopia 4. Kargatu B proiektua 5. Ebaki eta itsatsi A-tik B-ra 6 Programaren leihoa ******************** Denbora-lerroa eta gailuen eragiketen menu guztien sarrerako puntuak ditu. Denbora-lerroak pisten pila bertikal bat du denboraren adierazpen horizontalarekin. Honek errendatze-eragiketen irteera eta fitxategiak gordetzean zer gordetzen den definitzen du. Denbora-lerroaren ezkerretara atributuen panela dago, pista bakoitzari eragiten dieten aukerekin. Denbora-lerroa Leihoa menuan menu nagusiei eragiten dien aukerak aurki ditzakezu. Menuko Posizio lehenetsiak elementuak leiho guztien posizioak aldatzen ditu 4 pantailako muntatze-konfiguraziora. Bi monitore edukiz gero, Posizio lehenetsiak aukerarekin leiho guztiak monitore batean kokatzen dira. 6.1 Programaren leihoan nabigatzea ================================== Programaren leihoak nabigatzeko hainbat funtzionalitate ditu, eta denbora-lerroa memorian egituratua dagoen bezala bistaraten du: pistak bertikalki pilatu eta denbora horizontalean zabaltzen dira. Korritze-barra horizontalarekin denboran zehar mugi zaitezke. Korritze-barra bertikalarekin pisten artean mugi zaitezke. 6.1.1 Bideoaren pistak ---------------------- Bideoaren pistak Bideoaren pistak zure bideo eta klipen iraupena adierazten dute, benetako argazkiak taula batean hasieratik amaierara gordeko bazenitu bezala. Pistan ikus ditzakezun banakako irudiak denbora-lerroko une zehatz bateko laginak dira. 6.1.2 Audioaren pistak ---------------------- Audioaren pistak Audioaren pistak zure multimediaren soinua adierazten dute uhin formarekin. Filmaren analogiari jarraituz, zinta magnetoskopikoa horizontalki 'ikustea' bezalakoa da. Pistaren zooma horizontalki eta bertikalki doi dezakezu, zoomaren panel-barra erabiliz. Audioaren 'uhin formaren' zooma doi dezakezu zoomaren panel-barra erabiliz. Pistaren ezkerreko kontrolak atributu-panela izena jasotzen du. Atributuen panela pisten protaera kontrolatzeko erabiltzen da. 6.1.3 Pistan nabigatzea ----------------------- Pistan nabigatzeak bai audioaren bai bideoaren pistarekin du zerikusia, audio edo bideoaren pista bat hautatzean pistan zehar denbora batera joan zaitezke. Programaren leihoak nabigatzeko funtzionalitate asko ditu, eta denbora-lerroa memorian egituratua dagoen bezala bistaraten du. Korritze-barra horizontala denboran zehar mugitzeko erabiltzen da. Korritze-barra bertikala pisten artean mugitzeko erabiltzen da. Tresna grafikoetaz gain, teklatua erabil dezakezu nabigatzeko. Arau orokorra bezala, teklatuarekin nabigatzea azkarragoa da saguarekin nabigatzea baino. Erabili teklatuko `Orrialdea gora' eta `Orrialdea behera' teklak pistetan gora eta behera mugitzeko. Denbora-lerroaren amaiera baino harutzago joan behar denean korritze-barrak ez du uzten. Erabili teklatuko tekla denbora-lerroaren amaiera igarotzeko. Erabili teklatuko eta teklak denbora-lerroaren hasierara eta amaierara joateko. I-beam moduan eduki tekla sakatuta edo tekla sakatzen duzun bitartean denbora-lerroko txertatzeko puntutik tekla sakatu den arteeko eskualdea hautatzeko. Denbora-lerroaren azpian zoomaren panela aurki dezakezu. Zoomaren panelak balio hauek ditu: laginaren zooma, anplitudea, pistaren zooma eta kurbaren zooma. Korritze-barren funtzionalitateaz gain, balio hauek denbora-lerroan kokatzeko tresna nagusiak dira. Laginaren zooma aldatzeak denbora-lerroan bistaratutako denboraren unitatea tamainaz aldatzea dakar. Multimedia banakako fotogrametan ikus dezakezu, edo baita proiektuaren luzera osoa ere. Balioa zenbat eta txikiagoa izan, are eta fotograma gehiago bistaratuko dira pantailan. Saguak gurpila badu eta X11, edo Xorg, zerbitzariarekin funtzionatzen badu, sagua laginaren zoomaren gainean kokatu eta gurpilarekin zooma handiagotu edo txikiagotu dezakezu. Anplitudeak audioari soilik eragiten dio. Uhin formaren luzera zehazten du, uhin forma marrazten bada. Pistaren zoomak pista guztiei eragiten die. Pista bakoitzaren altuerari eragiten dio. Pistaren zooma aldatzean, anplitudearen zoomak konpentsatzen du audioaren uhin forma proportzionalki bistaratzeko. Kurbaren zoomak pista guztietako kurbei eragiten die. Kurben anplitudea eta desplazamendua zehazten ditu. Zoomaren geziek kurbaren anplitudea aldatzen dute, hala ere kurbaren desplazamendua aldatzeko bide bakarra doitu kurbak botoia erabiltzea da. Erabili `Ezkerrera' eta `Eskuinera' teklak denboran zehar urrats txikieta mugitzeko. Denbora-lerroaren amaiera baino harutzago joan behar denean korritze-barrak ez du uzten. Erabili teklatuko tekla denbora-lerroaren amaiera igarotzeko. Erabili teklatuko `Gora' eta `Behera' geziak laginaren zooma aldatzeko (2 balioarekin bidertuz/zatituz). `Ktrl+Gora' eta `Ktrl+Behera' teklak aldi berean sakatzean anplitudearen zooma aldatzen da. `Ktrl+OrriGora' eta `Ktrl+OrriBehera' teklak aldi berean sakatzean pistaren zooma aldatzen da. `Alt+Gora' eta `Alt+Behera' teklak aldi berean sakatzean kurbaren anplitudea aldatzen da. 6.1.4 Pistaren laster-menua --------------------------- Pista bakoitzak bere laster-menua du. Pistaren laster-menua bistaratzeko egin klik saguaren eskuineko botoiarekin pistan. Laster-menuak pistari eragiten dio, pista atributuen panelean ainguratuta egon edo ez. Pistaren menuak honako aukerak eskaintzen ditu: * Erantsi efektua - pistaren motari aplika dakiokeen efektuen elkarrizketa-koadroa irekitzen du * Eraman gora - hautatutako pista urrats bat igotzen du pilan. * Eraman behera - hautatutako pista urrats bat jaisten du pilan. * Ezabatu pista - pista kentzen du programatik * Gehitu pista - pista bat gehitzen du, hautatutako pistaren multimediaren motakoa (audioa/bideoa). * Aldatu pistaren tamaina - Pistaren tamaina aldatzen du * Doitu irteeraren tamaina - Pistaren tamaina aldatzen du uneko irteeraren tamainarekin bat etortzeko 6.1.5 Txertatzeko puntua ------------------------ Cinelerra abiatzen den aurreneko aldiz txertatzeko puntu keinukaria agertzen da programaren leihoan. Testu-prozesadore baten kurtsore baten bezala, txertatzeko puntuak denbora-lerroko lekua markatzen du programaren hurrengo aktibitatea non hasiko den adieraziz. Gainera, erreproduzitzeko abiapuntua adierazten du. Errendatzean, errendatuko den denbora-lerroko eskualdea zehazten du. Txertatzeko puntua programa nagusian, marra bertikal batekin markatuta 00:00.500 puntuan. Normalean txertatzeko puntua lekuz alda daiteke denbora-barra barruan klik eginez. Etiketekin eta sarrerako edo irteerako puntuekin ilunduta ez dagoen denbora-barrako edozein eskualde puntu-beroa da, txertatzeko puntua berriro kokatzeko. Denbora-barra nagusia Eragiketa moduaren arabera, txertatzeko puntua denbora-lerroan klik eginez posizioz alda daiteke. Txertatzeko puntuak bi eragiketa modu ditu: * arrastatu eta jaregin modua * ebaki eta itsatsi modua Atributuen panelean gezia edo i-beam hautatzen den arabera zehazten da eragiketaren modua. Muntatzeko moduaren botoiak Gezia nabarmenduta bada, arrastatu eta jaregin modua gaitzen da. Arrastatu eta jaregin moduan, denbora-lerroan klik egitean ez da txertatzeko puntua posizioz aldatzen. Horren ordez, muntaketa osoa hautatzen da. Denbora-lerroan arrastatzean muntaketa aldatzen posizioz da, beste muntaketen mugetara atxikituz. Oso erabilgarria da audioaren erreprodukzio-zerrenda berriro ordenatzeko eta efektuak lekuz aldatzeko. I-beam nabarmentzen bada, ebaki eta itsatsi modua gaitzen da. Ebaki eta itsatsi moduan, denbora-barran klik egitean txertatzeko puntua posizioz aldatzen da. Denbora-lerroan arrastatzean eskualde bat nabarmentzen da. Nabarmendutako eskualdea erreproduzituko den eskualdea izango da hurrengo erreprodukzioan, edo errendatuko den eskualdea errendatzean. Gainera, nabarmendutako eskualdean eragingo dute ebaki eta itsatsi eragiketek. Pistak nabarmendutako eskualdearekin area berdearen barruan erakusten dira Denbora-lerroan Maius+klik egitea nabarmendutako eskualdea zabaltzen du. Denbora-lerroan Klik bikoitza eginez kurtsorea kokatuta dagoen muntaketa osoa hautatzen da. Txertatzeko puntua lekuz aldatzean eta eskualdeak hautatzean posizioak fotogrametara edo laginetara lerrokatzen dira. Bideoa muntatzean fotogrametara lerrokatzea nahi izango duzu. Audioa muntatzean laginetara lerrokatzea berriz. Hautatu zure hobespenak Ezarpenak -> Lerrokatu kurtsorea fotogrametara menuan. Nabarmendutako eskualdea ebaki eta itsatsi eragiketek eragina izateko eskualdea bada, nola ebaki eta itsas dezaket arrastatu eta jaregin moduan? Kasu honetan, sarrerako/irteerako puntuak ezarri behar dituzu eragina izango duen eskualdea definitzeko. 6.1.6 Sarrerako/Irteerako puntuak --------------------------------- Bi muntaketa moduetan ezar ditzakezu sarrerako/irteerako puntuak. Sarrerako/irteerako puntuek zehazten dute eragina izango duen eskualdea. Arrastatu eta jaregin moduan eragina izango duen eskualdea definitzeko soilik erabiltzen dira. Bai ebaki eta itsatsi moduan bai arrastatu eta jaregin moduan nabarmendutako eskualdeak sarrerako/irteerako puntuak gainjartzen ditu. Nabarmendutako eskualdea eta sarrerako/irteerako puntuak ezartzen badira, muntatze-eragiketek nabarmendutako eskualdean eragingo dute, eta ez ikusi egingo die sarrerako/irteerako puntuei. Eskualderik ez bada nabarmentzen, sarrerako/irteerako puntuak erabiliko dira. Normalean, sarrerako/irteerako puntuek ez dute erreproduzioaren eskualdean eragiten. Sarrerako/irteerako puntuek erreprodukzioaren eskualdea zehazten dute baldin eta tekla sakatuta edukitzen baduzu erreproduzitzeko komandoari deitzean. Sarrerako/irteerako puntuak ezartzeko, joan denbora-barrara eta kokatu txertatzeko puntua posizio batean. Hautatu sarrerako puntuaren botoia. Gero, joan sarrerako puntutik eskuinera eta egin klik irteerako puntuaren botoian. Denbora-barra sarrerako/irteerako puntuekin. Sarrerako edo irteerako puntua hautatzen baduzu, txertatzeko puntua posizio horretara joango da. Sarrerako puntu bat hautatu ostean, sarrerako puntuaren botoian klik egitean sarrerako puntua ezabatu egingo da. Irteerako puntu bat hautatu ostean, irteerako puntuaren botoian klik egitean irteerako puntua ezabatu egingo da. Sarrerako/irteerako puntuak existitzen diren unean, edonon eskualde bat hautatzen baduzu, puntu horiek posizioz aldatu egingo dira sarrerako/irteerako botoietan klik egitean. Sarrerako/irteerako puntu batean Maius+klik egitean, txertatzeko puntuaren eta sarrerako/irteerako puntuaren arteko eskualdea nabarmenduko da. Sarrerako/irteerako botoiak erabili ordez, `[' eta `]' teklak erabil ditzakezu sarrerako/irteerako puntuak txandakatzeko. Bai ebaki eta itsatsi moduan bai arrastatu eta jaregin moduan sarrerako/irteerako puntuek nabarmendutako eskualdea gainjartzen dute. Nabarmendutako eskualdea eta sarrerako/irteerako puntuak ezartzen badira, nabarmendutako eskualdeak erreprodukzioari eragingo dio, eta sarrerako/irteerako puntuek muntatze-eragiketei. Nahasketarik ez sortze arren, une berean bi moduak batera ez edukitzea gomendatzen da. Txertatzeko puntua eta sarrerako/irteerako puntuak erabili eragina izango duen eskualdea definitzeko, baina ez dizute denbora-lerroko posizio zehatzetan errez kokatzen utziko. Horretarako etiketak erabili. 6.1.7 Etiketak erabiltzea programaren leihoan --------------------------------------------- Denbora-lerroko posizio zehatzetara joateko erabiltzen dira etiketak. Leku batean txertatzeko puntua jartzean eta etiketa botoian klik egitean etiketa berri bat agertzen da denbora-lerroan. Denbora-barra etiketarekin Berdin dio zein diren zoomaren ezarpenak, etiketaren posizioan klik egitean txertatzeko puntua zehatz mehatz kokatuko da posizio horretan. Etiketa bat hautatuta dagoela etiketa botoian berriro klik egitean, hautatutako etiketa ezabatu egingo da. Etiketa batean Maius+klik egitean nabarmendutako eskualdea zabaltzen da. Etiketen artean klik bikoitza egitean etiketen arteko eskualdea nabarmentzen da. Teklatuko tekla sakatzeak etiketa botoiaren eragin berdina du. Eskualdea nabarmenduta dagoenean etiketa botoia sakatzen baduzu, nabarmendutako eskualdearen hasieran eta amaieran etiketak sortuko dira. Hala ere, hasierak edo amaierak etiketa bat badu, existitzen den etiketa ezabatu egingo da. Etiketek txertatzeko puntua posizioz alda dezakete hautatzen direnean, baina etiketaren zeharkako botoiekin ere zeharkatu daitezke. Etiketa ikuspegitik kanpo dagoenean, etiketaren zeharkako botoiek denbora-lerroa berriro jartzen dute etiketa ikusgai izateko. Zeharkako etiketekin aritzeko ere badaude laster-teklak. `Ktrl+Ezkerrera' teklak sakatuz txertatzeko puntua aurreko etiketan jartzen da. `Ktrl+Eskuinera' teklak sakatuz txertatzeko puntua hurrengo etiketan jartzen da. Zeharkako etiketarekin atzera eta aurrera azkar joan zaitezke denbora-lerroan zehar. Horretaz gain, eskualdeak hautatzeko ere erabil ditzakezu. `Maius+Ktrl+Ezkerrera' teklak sakatuz txertatzeko puntuaren eta aurreko etiketaren arteko eskualdea nabarmentzen da. `Maius+Ktrl+Eskuinera' teklak sakatuz txertatzeko puntuaren eta hurrengo etiketaren arteko eskualdea nabarmentzen da. Etiketa botoian edo tekla eskuz sakatuz banan bana etiketa multzo bat ezabatzea nahiko nekagarria gerta daiteke. Etiketa multzo bat ezabatzeko aurrenik nabarmendu eskualdea. Gero erabili Editatu -> Garbitu etiketak menua. Sarrerako/irteerako puntuak existitzen badira, hauen arteko etiketak garbituko dira, nabarmendutako eskualdeari ez ikusi eginez. Etiketak editatzea edo blokeatzea lekuz aldatzeko: Ebaki eta itsatsi edizio moduan soilik, Ezarpenak menuan "Editatu etiketak" gaituz edo desgaituz programaren tresna-barrako Blokeatu etiketak mugitzea botoia ebaki, kopiatu edo itsatsi egingo da ainguratutako pistaren hautatutako eskualdean. Honen antzera, baliabide baten hautatutako area ikustailetik denbora-lerroko etiketen aurreko posizio batean lotzen bada, etiketa hauek denbora-barran eskuinera eramango dira hautatutako arearen luzera kontutan izanik. Etiketak denbora-barran mugitzea saihesteko, desgaitu "Editatu etiketak" aukera edo gaitu Blokeatu etiketak mugitzea botoia. Arrastatu eta jaregin edizio moduan etiketak beti daude blokeatuta denbora-barran, nahiz eta "Editatu etiketak" aukera gaituta egon. 6.2 Muntaketa ============= Muntaketak denboraren eta pisten domeinua eskatzen du. Denbora-lerroak pisten pila duenez, pistak nola sortu eta ordenatzen diren buruzko ardura hartzeaz gain, multimedia bat pista batean zenbat denboran agertzen den ere kontrolatu beharko duzu. Denboraren domeinuan, Cinelerra-k hainbat bide eskaintzen ditu muntaketa prozesura hurbitzeko. Hiru metodo nagusiak honakoak dira: bi pantailetako muntaketa, arrastatu eta jaregin muntaketa eta ebaki eta itsatsi muntaketa. Metodo guztiei aplikatzen zaien hainbat kontzeptu erabiltzen ditu Cinelerra-k muntaketan. Denbora-lerroa muntatze-erabaki guztiak adierazteko erabiltzen da. Denbora-lerroak leiho nagusiaren erdian pisten pila bat dauka. Gora, behera, ezkerrera eta eskuinera korritu daiteke eskuinean eta behean dituen korritze-barrekin. Saguaren gurpilarekin ere gora eta behera korritu daiteke. Eskualde aktiboa: denbora-lerroan muntaketako komandoek eragiten dioten denbora eskualdea da. Denbora-lerroan egon daitezkeen sarrerako/irteerako puntuek zehazten dute eskualde aktiboa. Sarrerako/irteerako punturik ez badaude, nabarmendutako eskualdea erabiliko da. Nabarmendutako eskualderik ez balego txertatzeko puntua erabiliko da eskualde aktiboaren hasiera gisa. Komando batzuk, adibidez Errendatu, txertatzeko puntutik hasita eskuinera dagoen eskualde guztia hartzen du aktibo gisa. Beste efektu batzuk luzera aktiboa 0 bezala hartzen dute eskualde aktiboaren amaierako punturik ez bada definitzen. Azkenik, muntatze-erabakiek ez dute eraginik materialaren iturburuan. Honi Muntaketa ez suntsitzailea deitzen zaio, eta oso ospetsua egin da audioaren arloan multimedia guztia kopiatu eta editatzea baino askoz ere azkarragoa baita. Muntaketak materialaren iturburura zuzentzen dituzten erakusleak ditu, hori dela eta, muntatze-erabakiak adierazten duen multimediako fitxategi bat edukitzea nahi baduzu, Errendatu egin beharko duzu. *Note Fitxategiak errendatzea::. Denbora-lerroko pista bakoitzak atributu multzoa du ezkerrean, garrantzitsuena Ainguratu pista atributua da. 6.2.1 Atributu-panela --------------------- Denbora-lerroaren ezkerretara atributu-panela izeneko eskualdea dago. Atributu-panelak pista bakoitzaren ezaugarriak gaitzen ditu. Pista guztiek testu-eremua dute pistaren izenarekin. Pista guztiak dute zabaltzailea , aukera gehiago eta pistaren efektuak ikusteko. Egin klik zabaltzailean pista zabaltzeko edo tolesteko. Zabaltzailearen gezia albora zuzentzen badu, pista tolestuta dago. Beherantz zuzentzen badu, pista zabalduta dagoela adierazten du. Existitzen diren efektuak pistaren multimediaren azpian agertuko dira. Pista bakoitzak honako hainbat funtzionalitateen txandakatzaileen errenkada ditu. Pistaren atributuak Txandakatzailea koloreztuta dagoenean gaituta dagoela adierazten du. Txandakatzailea atzeko planoko kolorearekin egonez gero, desgaituta dagoela adierazten du. Egin klik txandakatzailean funtzionalitatea gaitzeko edo desgaitzeko. Saguaren zenbait eragiketek hainbat pisten aldi bereko konfigurazioa bizkortzen dute. Egin klik atributu batean eta arrastatu alboko pistetara atributu hori beste pistetan kopiatzeko. Mantendu tekla sakatuta pistaren atributuan klik egitean uneko pistaren atributua gaitu eta beste pista guztien atributua txandakatzeko. Mantendu tekla sakatuta atributuan klik egitean. Egin klik hautatutako ez beste pista guztiak desgaitu arte. Gero, arrastatu kurtsorea alboko pistara dagokion atributua gaitzeko. Beste atributuek pistaren irteerari eragiten diote: * Erreproduzitu pista Pista errendatu den edo ez zehazten du. Desgaituta egonez gero, pista ez da errendatuko. Hala ere, pista beste pista bati kateatuta badago, beste pistak efektu guztiak lantzen ditu kateatutako pistetan, erreprodukzioaren egoera kontutan izan gabe. * Ainguratu pista Pista ainguratuta dagoen edo ez zehazten du. Ainguratutako pistei soilik eragiten dizkie muntaketako eragiketek. Ziurtatu helburuko nahikoa pista ainguratuta dituzula materiala itsastean edo lotzean, bestela materialaren pista batzuk kanpoan utziko baitira. Muntaketako eragiketak murrizteaz gain, ainguratutako pistak eskualde aktiboarekin konbinatuz fitxategiak kargatzean materiala non txertatuko den zehazten du. Fitxategiak txertatzeko estrategitariko batekin (existitzen den proiektua ezabatzen ez duena) kargatzen badira, ainguratutako pistak helburuko pista gisa erabiliko dira. tekla sakatuz kurtsorea pistaren gainean edozein lekutan dagoela, pistaren ainguraren egoera txandakatzen da. `Maius+Tabulatzailea' laster-tekla sakatuz kurtsorea pistaren gainean edozein lekutan dagoela, beste pista guztien ainguraren egoera txandakatzen da. * Elkartu audio-maila Audio-maila doitzen ari zaren beste audio-mailari jarraitzea eragiten du. Ainguratu pista gaituta dagoenean soilik audio-maila bat elkartuko da. Normalean hau pista guztien audio-mailak aldi berean doitzeko erabiltzen da. Elkartutako pista guztien Desplazamendua parametroak sinkronitzatzea eragiten du elkartzeak. * Marraztu multimedia Irudien fotogramak edo uhin-formak pistan marraztuko diren edo ez zehazten du. Lehenetsi gisa, fitxategi-formatu batzuk atributu hau desgaituta kargatzen dira, beste fitxategi-formatu batzuk berriz atributua gaituta kargatzen direlarik. Fitxategi-formatu batek denbora-lerroan marrazteko behar duen denboraren arabera dago. Gaitu atributu hau baldin eta edozein fitxategi-formaturen irudien fotogramak ikustea nahi badituzu. * Pista mutua Irteera botatzea eragiten du behin pista erabat errendatutakoan. Berdin dio erreproduzitu pista gaituta dagoen edo ez, beti gertatzen da atributu hau gaituta egonez gero. Pista efektu-kate baten zati bada, efektu-katearen pistaren irteera amaierako irteeran gainjartzen da, nahiz eta beste pista batera bideratuta egon. Efektu-katearen pista pistaren iturburuaren irteeran gainjartzea saihesteko erabiltzen da pista mutua. * Iraungitzailea Pista guztiek dute iraungitzaile bat, baina iraungitzaile bakoitzaren unitateak pistaren motak zehazten du: bideoa edo audioa den arabera. Klik egin eta arrastatu iraungitzailea, pista piskanaka agertzeko edo desagertzeko. Multimedia mota berdineko beste pista batzuekin elkartuta badago, ainguratu atributua gaituta, beste pisten iraungitzaileak hemengoari jarrituko diote. Eduki tekla sakatuta eta arrastatu iraungitzailea 0 baliora zentratzeko. 6.2.2 Pistak desplazatzea ------------------------- Pista bakoitzak desplazamenduaren testu-eremua du atributuen panelean. Pista zabaldu behar duzu desplazamendua bistaratzeko. Atributuen panela zabaltzen denean agertuko diren ikuspegiak honakoak dira. Audioko pistaren panoramikoa eta desplazamendua Bideoko pistaren gainjartze modua eta desplazamendua Pista erreproduzitzean ezkerrera edo eskuinera desplazatuko den kopurua da desplazamendua. Pista ez da desplazatuta agertzen denbora-lerroan, erreproduzitzean soilik bistaratzen da desplazatuta. Oso erabilgarria da bideoa eta audioa sinkronizatzeko, estereo faltsua sortzeko, edo denbora desplazatzen duen efektu bat konpentsatzeko, guzti hau muntaketan eragiketarik egin gabe. Denboran desplazatzeko kopurua soilik sartu, pista berehala desplazatzeko. Balio negatiboek pista beranduago erreproduzitzea eragiten dute. Balio positiboek berriz pista lehenago erreproduzi arazten dute. Desplazamenduaren unitatea segundoa edo pistaren jatorrizko unitatea da. Unitateak hautatzeko saguaren eskuineko botoiarekin egin klik desplazamenduaren testu-eremuan eta testuinguruko menua erabiliz. Desplazamenduaren ezarpenak elkar daitezke Elkartu iraungitzaileak eta Ainguratu pista txandakatzaileekin. Erabili saguaren gurpila desplazamenduaren testu-eremuan balioa handitzeko edo gutxiagotzeko. 6.2.3 Pista panoramikoak ------------------------ Audioko pistek panoramikoaren kutxa dute beraien atributu-panelean. Atributu-panela zabaldu behar da panoramikoaren kutxa bistaratzeko. Bideoko pistaren gainjartze modua eta desplazamendua Jarri kurtsorea panoramikoaren kutxan, egin klik eta arrastatu audioaren irteera posizioz aldatzeko bozgorailuen antolamenduan. Bozgorailu bakoitzaren ozentasuna arrastatzean bistaratzen da. Panoramikoaren kutxak algoritmo berezia erabiltzen du bozgorailu batean edo, bi bozgorailu baino gehiago erabiltzen badira, bozgorailu gertuenetan audioa fokatzeko. 6.2.4 Pistak panoramiko automatikoarekin ---------------------------------------- Zenbait funtzio erabilgarri eskaintzen dira panoramikoa automatikoki hainbat estandar arruntekin ezartzeko. Hauek Audioa menuan zerrendatzen dira. Funtzio hauek Grabazioa gaituta duten audioko pistei soilik eragiten die. * Audioa -> 1:1 erlazioa Pista bakoitza bere kanal propiora mapatzen du, eta itzulbiratu egiten du kanal guztiak esleitutakoan. Gehien bat 2 kanaleko 2 pista estereora mapatzeko erabiltzen da, baita 6 kanaleko 6 pista 6 kanaleko soinu-txartelera mapatzeko ere. * Audioa ->5.1:2 erlazioa Honek 6 pista 2 kanaletara mapatzen ditu. Proiektuak 2 kanal eduki behar ditu funtzio hau erabiltzeko. Joan Ezarpenak -> Formatua menura irteera 2 kanalekin ezartzeko. Gehien bat 5.1 motako audioa estereora bihurtzeko erabiltzen da. 6.2.5 Audio-mapaketa estandarra ------------------------------- Nahiz eta Cinelerra-k edozein audioko pista edozein bozgorailura mapatzen utzi, erlazio edo mapa estandarrak daude. Mapa estandar hauek erabiltzea gomendatzen dizugu multimedia edonon erreproduzi daitekeela ziurtatzeko. Gainera, audioaren kodetzaile gehienek audioko pistak bozgorailu kopuru estandarrera mapatzea eskatzen dute, bestela ez dutelako funtzionatuko. Kanalaren posizioa trepetan, *Note Proiektuaren atributuak::, kanalak dagokien irteerako pistari egokitzeko zenbatzen dira. Estereoarentzako, 1.go kanalaren iturbura ezkerreko pista izan behar du, eta 2.go kanalaren iturburua eskuineko pista. 5.1 inguruko soinuan, 6 kanaletako iturburua honako ordenean egon behar dute: zentrua, aurre-ezkerra, aurre-eskuina, atze-ezkerra, atze-eskuina eta maiztazun baxuaren efektuak. Eskuineko pistak ez badira eskuineko bozgorailuekin mapatzen, audioaren kodetzaile gehienek ez dute eskuineko informaziorik kodetuko. Kasu gehienetan, maiztasun baxuaren efektuen pistan ezin dira maiztasun altuak gorde. 6.2.6 Pistak ikutzea -------------------- Cinelerra-ko pistek bideoa edo audioa eduki dezakete. Pistek ez dute ezer berezirik, multimedia motako edukia soilik. Proiektu berri bat sortzean, pista kopuru lehenetsia du. Menua erabiliz pistak gehitu edo ezaba ditzakezu. Pistak menuan aukera batzuk agertzen dira hainbat pista aldi berean tratatzeko. Pista bakoitzak bere laster-menua du, pista bakarrari eragiten diolarik. Laster-menua bistaratzeko mugitu sagua pistaren gainean eta egin klik saguaren eskuineko botoiarekin. Laster-menuak dagokion pistari eragingo dio, pista ainguratuta dagoen edo ez kontutan hartu gabe. Eraman gora eta Eraman behera aukerek pista urrats bat gora edo behera eramaten du pilan. Ezabatu pista aukerak pista ezabatzen du. Pistak menuko eragiketek ainguratutako pistei soilik eragiten diete: * Eraman pistak gora eta Eraman pistak behera ainguratutako pista guztiak urrats bat gora edo behera eramaten ditu pilan. * Ezabatu pistak ainguratutako pistak ezabatzen ditu. * Ezabatu azken pista aukerak azken pista ezbatzen du (ainguratuta egon edo ez). tekla sakatuta edukiz pista guztiak ezabatzen ditu. * Kateatu pistak korapilotsuagoa da. Erreproduzi daitekeen pista bakoitza hartu eta ainguratutako aurreneko pistaren amaieran kateatzen da. Ainguratutako bi pista badaude bi pista erreproduzigarriekin, kateatzeko eragiketak bi pista erreproduzigarriak ainguratutako bi pisten atzetik jarriko ditu. Hauen ordez hiru pista erreproduzigarriak egonez gero, bi pista ainguratutako pisten atzetik jarriko dira, eta hirugarrena ainguratutako aurreneko pistaren atzean. Helburuko pista itzulbiratzen egongo da pista erreproduzigarri guztiak kateatu arte. Azkenik, pista berriak sortzea nahi izan dezakezu. Audioa eta Bideoa menuek dagokien motako pista bat gehitzeko aukera dute. Audioaren kasuan, pista berria denbora-lerroko pilaren behean kokatuko da eta audioaren irteerako kanala 1 balioarekin gehituko da. Bideoaren kasuan, pista berria denbora-lerroaren goian jarriko da. Honela, bideoak konposatzeko ordena naturala izango du. Bideoaren pista berriak pista zaharren gainean gainjarriko dira. 6.2.7 Bi pantailako muntaketa ----------------------------- Filmeen fitxategiekin muntaketa bat lantzeko modurik azkarrena da. Honen helburua pantaila batean filmea eta beste pantailan programa ikustea da. Filmearen azpiatalak leiho batean definitzen dira eta beste pantailako programaren amaierara bidaltzen dira. Bi pantailako muntaketaren saioa hasteko zenbait baliabide kargatu behar dira. Fitxategia -> Kargatu menuan kargatu zenbait filma Sortu baliabide berriak txertatzeko moduarekin. Denbora-lerroa aldatu gabe mantentzea nahiko duzu baliabide berriak bertara eramatean. Joan 'Baliabidea' leihora eta hautatu multimediaren (Media) karpeta. Kargatu berri diren baliabideak agertu beharko lukete. Arrastatu baliabide bat multimediaren leihotik 'Ikustailea' leihora. Ainguratutako nahikoa pista egon beharko lukete denbora-lerroan, materialaren iturburuen azpiatalak jartzeko. Ez egonez gero, sortu pista berriak edo ainguratu pista gehiago. Ikustailearen leihoan, erabiltzea nahi duzun kliparen hasierako puntuan kokatu. graduatzailea edo desplazatzeko komandoak erabil ditzakezu. Erabili Aurrebistaren eskualdea bilaketa mugatzeko. Ezarri hasierako puntua sarrerako puntua botoiarekin. Erabiltzea nahi duzun kliparen amaierako puntuan kokatu. Ezarri amaierako puntua amaierako puntua botoiarekin. Orain, bi puntuak denbora-barran agertuta egon beharko lukete, klip bat definituz. Kliparekin hainbat gauza egin ditzakezu orain. * Lotu Klipa txertatzen du denbora-lerroan, beste guztia atzera bultzatuz. Denbora-lerroan sarrerako edo irteerako puntua existitzen bada, posizio horretan txertatuko da. Bestela, txertatzeko puntuaren ondoren txertatuko da. Txertatu eta gero, txertatzeko puntua kliparen amaieran kokatuko da. Ez badago sarrerako/irteerako punturik, txertatzeko puntua erabiliko da hurrengo lotzeko eragiketaren posizio gisa. Honela, klipak bata bestearen atzetik lotuz filmea osa dezakezu. * Gainidatzi Denbora-lerroko eskualdea kliparekin gainidazten du. Denbora-lerroan sarrerako edo irteerako puntua existitzen bada, posizio horretan gainidatziko da. Eskualde bat nabarmenduta egonez gero, edo sarrerako eta irteerako puntuak existitzen badira, eskualde aktiboar